De gedenkhoek: een plek van betekenisvol design

Aan de rand van de Zwolse binnenstad staat de Oosterkerk, een gereformeerde kerk uit het eind van de 19e eeuw. Pim van Dijk Designs werd in 2011 ingeschakeld voor een kleine facelift van het kerkinterieur. De meest opvallende vernieuwing bestond uit de plaatsing van een stiltehoek, met een kleurig glaskunstwerk van Annemiek Punt als blikvanger.

Oosterkerk Zwolle gedenkhoek 1

In heel wat protestantse kerken zijn het afgelopen decennium gedenkhoeken of gedachtenisplaatsen verschenen. Gemeentes geven op velerlei manieren vorm aan deze plaats van gedachtenis, verwerking en troost. Er branden sfeervolle kaarsen en men kan zelf een kaars aansteken. Er ligt een open Bijbel of een boek waarin men gedachten en verzoeken voor gebed kan schrijven. Er liggen stenen of hangen kruisjes met de namen van de overledenen erop. Ook vinden symbolen die verwijzen naar leven en dood er een plaats. De stiltehoek bevindt zich bij een gebrandschilderd raam, er hangt een schilderij, er staat een beeld of een kunstig vormgegeven kaarsenstandaard.

De opgeschreven namen van de overledenen en de verzoeken om voorbede kunnen vervolgens in de zondagse eredienst aan de orde komen. Op de zondag waarop de doden van dat jaar worden herdacht kunnen de stenen en kruisjes met de namen erop in het liturgisch centrum worden neergelegd en na de dienst aan de nabestaanden meegegeven. Het gedenken wordt zo een concreet en levend onderdeel van het gemeenteleven. De gemeente staat als een gemeenschap om de treurenden heen, die in de gedenkhoek een plek gekregen hebben waar ze terecht kunnen met hun gemis.

Juist in deze tijd is er groeiende behoefte aan zo’n plek. Het alsmaar voortschrijdende individualisme maakt dat we zoeken naar een gemeenschap waarmee we ons in ons verlies verbonden kunnen voelen. De gedenkhoek biedt ons bovendien een plaats van rust, schoonheid en bemoediging om alles wat in ons omgaat met God te delen en te herademen in de weldadige omgeving.

Oosterkerk Zwolle gedenkhoek 2

De gedenkhoek in de Oosterkerk in Zwolle is een prachtig staaltje van betekenisvol design. Hij staat rechts van het liturgisch centrum en is vanuit de hele kerkzaal goed zichtbaar en dus echt aanwezig bij de diensten. De stenen met de namen van de overledenen erop zijn vanwege een gleuf tussen het beschilderde glas en het houten plateau erachter voor de gemeente goed te zien.

De beschilderde glasschermen vormen samen een drieluik met een regenboog, die door de kaars en het kunstlicht erachter in krachtige kleuren oplicht – donkere en lichte kleurvlakken. Ze staan in een beschermende boog over de namen van de overledenen heen. Als teken van het verbond herinnert de regenboog ons aan een God, die nooit weer mens en dier door een zondvloed zal uitroeien. Hij is een God van genade die, zegt 1 Samuël 25:29, de steentjes van ons leven veilig geborgen houdt in de buidel waarin hij de mensenlevens bewaart.

Marleen Hengelaar-Rookmaaker is hoofredacteur van ArtWay, een website voor geloof en kunst. In 2012 verscheen onder haar redactie het boek ‘Jezus voor ogen’, een boek met dagelijkse beeldmeditaties voor de veertigdagentijd en Pasen. Momenteel werkt ze samen met Aniko Ouweneel-Toth aan het ‘Handboek voor kunst in de kerk’. Middels haar blog op Zinvloed kun je alvast kennismaken met wat daarin zoal aan de orde komt. Heb je een tip over een mooi kunstwerk of kunstproject in jouw kerk of wil je meer weten over het handboek, klik dan hier. Volg ook nieuws over het handboek en kunst in de kerk op Facebook.