Ebenezer Scrooge heeft vele gezichten

A Christmas Carol van Charles Dickens is inmiddels een vast onderdeel van mijn kerstrituelen. Elk jaar weer geniet ik van Ebenezer Scrooge in zijn slaapmutsje in één van de vele verfilmingen van de klassieker. Voor degenen die nog niet bekend zijn met het verhaal: zoek het Engelstalige boekje nu nog op en beleef een leuke middag. Of zet Netflix aan en kijk een versie van BBC, the Muppets of Jim Carrey.

 

Kort samengevat: de hoofdpersoon van het verhaal is een oude chagrijn. Een rijke vrek met weinig hart voor zijn behoeftige medemensen, zijn werknemers en zelfs zijn familieleden. Maar dan wordt het Kerstnacht en krijgt Scrooge onverwachts bezoek van drie geesten. Zij laten hem zien hoe mooi Kerst ooit voor hem was, hoe Kerst er dit jaar uit gaat zien en tenslotte: hoe troosteloos Kerst over een paar jaar zal zijn, als de mensenhater rijk maar ongeliefd en eenzaam zijn graf heeft betreden.

Heeft het geholpen? In het verhaal wel (spoiler!) maar in de wereld nog niet helemaal. Kersthater Scrooge is nog onder ons, en vaak ook ín ons. En hij heeft vele gezichten. Hier komen ze:

  1. De calvinist

Natuurlijk waren de Reformatoren erg bang voor alles wat rooms was. Dus ook voor Kerstmis (het woordje ‘mis’ zit er zelfs in!). Sommige dominees gingen zo ver dat zij, als ze in een prekenserie over Leviticus bezig waren, rond 25 december vrolijk door gingen met het volgende hoofdstuk van dit onvolprezen maar niet heel kersterige Bijbelboek.

Volgens dit hoofdredactioneel commentaar van het net zo onvolprezen Reformatorisch Dagblad was de oude baas Calvijn zelf ook tegen kerstviering op 25 december – hoewel hij de laatste zondag van het jaar wel graag inzette voor ’n goede preek over het geboorteverhaal van Jezus.

  1. De ‘Vreten op Aarde’ idealist

Dan zijn er de christenen onder ons die niet zo van feesten houden. Natuurlijk mag je vieren dat de Messias 2000 jaar geleden planeet aarde betrad, maar dat hoeft allemaal niet zo uitbundig hè! “Klemmende vraag is dan wel of mensen de dagen vullen met stille overdenking of met luidruchtig feesten”, zoals bovengenoemd redactioneel commentaar zei.

Een kerkdienst en een ‘Ere zij God’ kan er nog wel af, maar we moeten vooral niet te veel gaan eten en drinken. Anders is het geen vrede op aarde meer maar vreten op aarde, zoals het pseudo-snedige cliché zegt. Humbug! Bij feesten hoort uitbundigheid, en wie gezegend is met familie en overvloed doet er natuurlijk goed aan om dit te koppelen aan het geboortefeestje van onze opperrabbi.

  1. De theologische scherpslijper

 Ja, er zitten wat heidense bijsmaakjes aan het Kerstfeest. Iets met een Romeins zonnefeest, iets met heidense kerstbomen en iets met een datum die misschien niet helemaal overeenkomt met het verhaal dat de evangelisten ons hebben overgeleverd. En de kerststalletjes zijn niet altijd even bijbelgetrouw. So what?

Het evangelie landt in een bestaande historische setting. Traditie is niet het aanbidden van as, maar het doorgeven van vuur. Dat hoort bij verhalen: dat ze zich inpassen in een bestaande cultuur. Dat ze, naarmate ze door mensen aan elkaar worden doorverteld, steeds weer subtiel veranderen en nieuwe effecten en details verkrijgen. Gelovig kun je dat het doorgaande werk van Gods geest noemen.

  1. De harteloze politicus

 “Goh, zijn er hongerige mensen? Wel, dat lost dan het probleem van de overbevolking weer een beetje op”, zei Scrooge tegen de collectanten. Zo boud stelt vrijwel niemand het in het openbaar. Maar wie in de koudste dagen van het jaar geen bed, bad en brood biedt aan verschoppelingen is toch wel ver verwijderd van elke kerstgedachte. Kerst gaat immers ook over een zwervend gezinnetje in onherbergzame tijden.

Als één van de vele veelkleurige volgelingen van het baby’tje in de kribbe kan ik alleen maar blij zijn als een kerk juridische acties onderneemt tegen een overheid die basale mensenrechten veronachtzaamt. En wie in zo’n context over de ‘scheiding tussen kerk en staat’ begint is een christelijke Scrooge.

Tot slot
Een feestelijke Kerst vol vrede en verwondering gewenst! En als die zin jou chagrijn oplevert, dan wens ik je een heilzaam bezoek van drie heilige klopgeesten toe :-).

 

Beeld: Disney Enterprises