Vredestichter in een angstcultuur

Onthoofdingsvideo’s, aanslagen in Parijs en Kopenhagen en slimme mediastrategie van IS waarmee ze heel goed op onze angstgevoelens weten in te spelen.

Risicosamenleving
Volgens hoogleraar en terrorisme-expert Beatrice de Graaf, zitten we in een risicosamenleving waar we zoveel mogelijk risico’s proberen uit te sluiten. Ze stelt in het boek In vertrouwen leven: ‘Burgers uit het vrije Westen kunnen niet meer omgaan met persoonlijk falen en ongeluk en er ligt een sterke nadruk op zelfontplooiing en maakbaarheid. Tegenslag wordt niet langer geaccepteerd. We dekken ons daarom in tegen allerlei risico’s en eisen bescherming van de staat.’

Ondertussen worden risico’s zoveel mogelijk afgewenteld op anderen en andersdenkenden – op randgroepen, minderheden en armen. Iedereen die afwijkt van ‘het normale’ is verdacht en moet worden uitgesloten.

Media concurreren om onze aandacht
Angst is volgens De Graaf de bron van risicodenken en uitsluiting. Hoewel angst niet per definitie slecht is, leidt ze vooral tot controle, de schaduwzijde ervan. Onze angstgevoelens worden constant gevoed in onze samenleving. Er valt niet meer te ontsnappen aan de confrontatie met de dood. In de media, op televisie, in de krant en op internet worden de beelden van ellende sterk uitvergroot. Doordat er zoveel informatie is, moeten media sterke boodschappen gebruiken om op te vallen.

Het is zoals Rob Wijnberg het zegt in zijn recept voor Gekweekte angsthaas op een bedje van opgeklopte gevaren: ‘Pak een spatel en klop de verwaarloosbare dreiging op tot ‘substantieel.’ Doe de dreiging in de massamedia en laat nog eens tot absurde proporties rijzen. (Pas op! Deur niet tussentijds openen: in aanraking met realiteitszin zakt het in).’

Wellicht herinner je schreeuwende koppen in kranten als de Telegraaf: Amsterdam in het vizier van terroristen.

Telegraaf

Gebrek aan zingeving
Volgens De Graaf heeft deze gevoeligheid voor angst een duidelijke link naar het gebrek aan persoonlijke en maatschappelijk zingeving en perspectief.

Dit zet me tot nadenken. Doe ik dit ook? Doe ik niet stiekem mee aan polarisatie, het wij – zij effect?

Ik kan me vinden in de woorden van Frère Alois van Taizé in navolging van Jezus’ oproep om vredestichters te zijn: “Vrede is volheid van leven. Wanneer we Gods vrede verwelkomen in onszelf, breidt het zich uit tot de mensen en alle schepselen om ons heen.” Dat is mijn doel.


 

Boek: Ronald van Steden en Jan Hoogland. In vertrouwen leven; tegendraadse beschouwingen over veiligheid. Amsterdam: Buijten & Schipperheijn 2013.

 

Geschreven door gastauteur Daan Molenaar. Daan schrijft over media, cultuur en christelijk geloof.