Dankzij werkloosheid kunnen we eindelijk gelukkig worden

We zijn meer dan ooit vergroeid met ons werk. Met als gevolg dat we aan chronisch tijdgebrek lijden. Hadden we maar wat meer tijd om konijnenhokken te maken in de tuin, vrienden te zien of een goed boek te lezen. Idealisme, vrijwilligerswerk of werken aan een betere wereld? Daar hebben we al helemaal geen tijd voor.

Als je de uitzendingen van Tegenlicht en de nieuwsberichten moet geloven hoeven we ons daarover een paar jaar geen zorgen meer over te maken, want dan zijn we allemaal onze baan kwijt door de automatisering en de opmars van de robotisering.
Er komen vast nieuwe banen, maar niet genoeg voor ons allemaal. Wat dan? Hoe ziet onze samenleving eruit? Worden we loom en liggen we hele dagen op de bank omdat we onze tijd niet meer weten in te vullen? Gaat de halve bevolking aan de antidepressiva omdat ze een doel in hun leven missen?

Werken voor je geld
Wij zijn immers ons werk. Ga maar na, als jij op een feestje een onbekende spreekt, hoe snel vraag je iemand naar wat hij of zij in het dagelijks leven doet? Toen ik zelf werkloos was vond ik deze vraag confronterend. Wie ben ik eigenlijk en wat voeg ik toe aan deze samenleving? Ik voelde me soms minderwaardig aan mensen die wel een baan hadden en ging aan mijzelf twijfelen. Je moet toch werken voor je geld? Zo hebben we dat geleerd van onze ouders en zij kregen dat op hun beurt van hun ouders te horen.

Ja, dat calvinistische arbeidsethos ziet diep in onze samenleving geworteld. Hard werken voor je geld: ‘In het zweet uws aanschijns zult gij brood eten, totdat gij tot de aarde wederkeert’ (Statenvertaling Genesis 3:19). Werk is immers de straf van God die we over onszelf hebben afgeroepen door in het paradijs de verkeerde keuze te maken. Daarom legden onze kerkvaders Luther er Calvijn een sterke nadruk op arbeidsdiscipline. Je kon Gods genade niet zomaar ontvangen. Dat was volgens de socioloog Max Weber dan ook de oorzaak waarom het kapitalisme juist in het Westen tot bloei kwam. Spaarzaamheid en hard werken leverde ons economische groei. En toen het kapitalisme er eenmaal was, was het protestantse gedachtengoed niet meer nodig om het in stand te houden. Dus we ervaren werk niet meer als gevolg van de zondeval, maar zien hard werken nog wel als deugd.

Ik ben niet mijn werk
Maar hoe vinden we dan invulling voor ons leven als we straks geen werk meer hebben? Zijn we dan definitief verloren en worden we diep ongelukkig? Het zou kunnen, maar volgens gedragsonderzoeker en schrijver Ben Tiggelaar is dat niet het geval. Geluk is volgens hem: ‘plezierig leven (leuke dingen doen), goed leven (doen waar je goed in bent) en zinvol leven (bijdragen aan iets wat groter is dan jijzelf)’. Eigenlijk worden we dus gelukkig van de zaken waar we nu chronisch tijdgebrek voor hebben.
Ik ben niet mijn werk of wat ik heb bereikt. Jij ook niet, hoe anders dat soms ook voelt als je je baan verliest. Je identiteit en met name je geluk hangt daar niet vanaf. Dat besefte ook Laurens Knoop. Hij hoorde van het initiatief van filosoof Alain de Botton, The School of Life, en stopte diezelfde week nog met zijn baan om zich volledig te richten op het oprichten van een Nederlandse variant daarvan. Of de mensen van het Kleiklooster, die handen en voeten geven aan hun geloof door in de Bijlmer een klooster te beginnen. Zij willen een hoger doel dienen, werk is daar ondergeschikt aan.

Nieuwe generatie christenen
De auteur Gabe Lyons beschrijft deze ontwikkeling binnen het christendom in het boek The Next Christians. Volgens Lyons is er een nieuwe generatie christenen die zich aangespoord voelt om een cultuur te creëren die een inspiratie kan zijn voor verandering. Ze willen de boodschap van Jezus uit uitdragen door: ‘herstel te brengen, te vechten tegen onrecht, de waarheid te vertellen, goedheid te bevestigen en schoonheid te huldigen’. De nieuwe generatie christenen probeert volgens Lyons het beste voor iedereen te creëren, ongeacht ras, klasse of godsdienst. Christenen zouden zich volgens hem dan ook moeten concentreren op wat goed is voor iedereen, of ze onze waarden, nationaliteit en religie nu wel of niet delen.

Zinvol leven en daar je identiteit uit ontlenen. Niet alleen omdat je er zelf gelukkiger van wordt, maar omdat je er een hoger doel mee dient. Radicale keuzes maken om eindelijk te werken aan een betere wereld waarin we geloven. Laten we daar nu alvast tijd voor gaan maken.


Meer over dit onderwerp: