Lijden heeft zin

Ik heb een aantal mensen leren kennen wiens leven hopeloos lijkt. Vanuit mijn perspectief hebben zij alle reden om liever dood te willen zijn. Ze zijn vaak in de steek gelaten, zitten financieel aan de grond, zijn kapot gemaakt door familie en worden onophoudelijk door ziekte geteisterd. Een hoopje mens blijft over.

Ik wil houvast
Bij het horen van zulke verhalen valt alle grond onder mijn voeten weg, ik voel woede en onmacht. Wat is dit voor bizarre onrechtvaardige straf? Waarom krijgen goede mensen een bak ellende over zich heen en wordt onverschilligheid beloond? Die God van liefde waar ik vaak zo goed mee kan, die hoeft even niet meer. Houvast wil ik hebben!

Voor wat, hoort wat
Ten einde raad rust ik uit met het verhaal van Job in mijn hand. Eigenlijk ken ik geen stuk literatuur dat met zo’n diepte en integriteit de pijn van het leven bespreekt. Elke keer verbaast het mij welk waardevol en origineel kader er wordt gegeven. Het geeft iets van houvast en vrijheid tegelijkertijd. Een verhaal waarin ruimte wordt gelaten voor de onverklaarbare vragen. Een diepe wijsheid komt in het verhaal van Job bovendrijven; een kader. Het boek Job biedt bescherming tegen het moralistische ‘voor wat, hoort wat’-gedachtegoed. Voor de meeste religieuze mensen een enorme valkuil. Ga maar na, is het niet vaak zo dat we ‘rechtvaardigheid’ willen? We zeggen zo vaak dat het er hier op aarde wel ‘eerlijk’ aan toe moet gaan.
Vergeet het! De wereld is verschrikkelijk onrechtvaardig. Ik probeer er van alles aan te doen om een verschil te maken. Maar de eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat ik hier in essentie nooit in slaag. Diep in mij zit een soort verdienmodel geprent: ‘voor wat, hoort wat’.

Alles is toevallig
Er liggen ook andere gedachten op de loer. Bijvoorbeeld dat het lijden nu eenmaal bij het leven hoort en we er maar mee moeten dealen. Deze gedachten komen voort uit het ‘alles is toevallig’-gedachtegoed. Hiervoor beschermt het verhaal van Job ons ook. Terwijl onze westerse samenleving aan alle kanten ademt dat dit leven een ‘toevalligheid’ is. Is het voor mij een verademing om het verhaal van Job te lezen, waar het lijden een doel krijgt. Niet dat Job er zelf achter komt wat het doel van het lijden is. Maar het is niet toevallig en dat is het fijne aan het verhaal, daar zit ruimte.

Onverklaarbare vragen
Ik zei het al eerder, de onverklaarbare vragen in het verhaal van Job blijven staan. Job is rijk, hij heeft alles wat hij zich zou kunnen wensen. Zonder dat hij doorheeft waarom dit alles gebeurt raakt hij zo’n beetje alles kwijt. Alles waar hij zijn leven voor heeft ingezet. Het is wat lijden doet, het neemt weg. Wat uiteindelijk naar boven komt is wat overblijft als al het andere wegvalt.

Vorm van houvast
Iets wat ik gezien heb bij mijn opa zal ik nooit vergeten. Hij heeft in de laatste drie maanden van zijn aardse bestaan meer over Jezus gesproken dan in al die andere jaren daarvoor. Zijn houvast kwam naar boven in het lijden, voor hem was het Jezus.

Misschien zijn dit voor jou geen bevredigende gedachten, prima. Mijn vragen blijven ook staan, ik snap het lijden niet. Maar het perspectief dat lijden geen directe straf van God is en dat lijden ergens zin krijgt, geeft een vorm van houvast. Voor nu vind ik daar rust in.

Medelijden
Maar wat als ik nu weer een verhalen hoor van mensen die lijden? Mijn lichaam krimpt dan in elkaar en ik voel medelijden. Wat ik ermee moet? Ook hier laat het verhaal van Job daar iets over doorschijnen. Er komen namelijk drie vrienden bij hem op bezoek. Het eerste wat zij doen als ze Job zien is ‘uitbarsten in luid geweeklaag’, dan gaan ze naast hem zitten en zonder iets te zeggen blijven ze daar zitten voor de komende zeven dagen.

Meehuilen
Ik wil graag hetzelfde doen, meehuilen. Er is niets anders waarmee ik de ander, God en mijzelf meer recht kan doen. Misschien vind je het simpel klinken, voor mij is het ontzettend moeilijk. Ik blijf het proberen, uit alle macht. Want op zo’n moment kan ik niet meer en wil ik niet minder dan meehuilen.