De valkuil van twijfel

Na een lange dag cursus* zaten we nog even bij elkaar. Vier dominees uit verschillende hoeken van de Protestantse kerk. Tussen de bitterballen en de wijnglazen kwam zomaar de vraag naar het bestaan van God op tafel.

Alle vier zijn we gepassioneerd en missionair predikant, maar we werden het niet eens over de vraag of Gods bestaan noodzakelijk is voor oprecht geloven.

Ik verkeer in een deel van de kerk waar velen zich bewegen tussen kerk, randkerkelijkheid en secularisatie. Het is bijna onvoorstelbaar geworden dat er een God bestaan kan. Het past niet in ons systeem. Het lukt mij vaak niet om ‘God’ te denken, zo is de taal over de Eeuwige verdwenen uit mijn dagelijkse werkelijkheid.

Ik kan ervoor kiezen om de vraag naar het bestaan van God tussen haakjes te zetten. Het is onmogelijk om te weten of God bestaat, en omdat we het antwoord niet weten houden we ermee op om de vraag te stellen. Verhalen vertellen en je richten op God is mogelijk zonder dat je zeker weet of er een werkelijkheid is die beantwoordt aan je verbeelding.

Ik las de afgelopen dagen de artikelen van Matthijs Vlaardingerbroek waarin hij een totaal ander front heeft. Hij schrijft over de puberale neigingen van de Evangelische beweging waarin twijfel wordt weggewerkt. Terwijl het toelaten van twijfel een teken van volwassen worden is, meent Matthijs.

Het bouwen van een God van zekerheden waardoor je toevertrouwen aan de Onbekende niet meer hoeft – dat is de valkuil van de Evangelische beweging.

Voor velen die niet meer orthodox geloven is twijfel en niet-weten een levenswijze geworden. Er wordt veel gezocht, en alle opties worden opengehouden. Maar, om het even scherp te zeggen hoe volwassen is dàt eigenlijk?

Ook hier doemt een valkuil op, deze keer één waar niet-orthodoxen in kunnen tuimelen. De overtuiging dat het niet mogelijk is om God echt te kennen kan zomaar een nieuwe zekerheid zijn. Eén waardoor je toevertrouwen aan het onbekende ook niet hoeft.

Ik denk dat volwassen worden betekent dat je beide valkuilen leert ontwijken. Volwassen worden betekent: weten van afhankelijkheid. Een kind leeft van nature afhankelijk. Bij het opgroeien maakt de puber zich daaruit los en bevecht zijn of haar eigen zelfstandigheid en vrijheid. Maar echt volwassen worden kan niet zonder besef dat die zelfstandigheid maar relatief is. Volwassen worden betekent tot de ontdekking komen dat er ontzaglijk veel is dat je niet weet. Volwassen worden is: je plek weten.

Het is als het kijken naar de sterrenhemel in een heldere nacht en voelen dat het je duizelt. Omdat je tot je door laat dringen dat er geen einde aan is, aan het heelal. Je wordt licht in je hoofd van dat besef, het maakt bang…
Of je nu bijna-geseculariseerd bent of vroom-evangelisch, de deur openzetten naar een eeuwigheid vereist moed.

Zoals het moed vereist om een volwassen relatie aan te gaan met een ander, die niet ‘jij’ is. Moed om afhankelijkheid aan te durven, greep te verliezen en je te openen voor wie anders is.

God is een Ander die ik niet volledig kennen kan.. ook niet uit de verhalen, de Bijbel.. Een Ander die daar bovenuit gaat.. Het gevoel van kwetsbaarheid en afhankelijkheid dat dat oproept kan ik uit de weg gaan door me te verschansen in de zekerheid van dat wat ik niet zeker weet. De zekerheid van wat ik niet zeker kan weten.

De mogelijkheid van het bestaan van God openhouden en toelaten doet me beseffen hoe klein ik ben. En vraagt van me om me met vertrouwen afhankelijk te weten van Wie oneindig is. Dat toevertrouwen vraagt volwassenheid.

Dus, Matthijs: ook wie niet (meer) orthodox of evangelisch is moet volwassen worden. Ook ik moet leren me niet af te zetten tegen de zekerheden van de orthodoxie maar mijn eigen angst voor het onbekende onder ogen te zien. Ik moet me oefenen in toevertrouwen.

Of eigenlijk: ìk kan daarin iets leren van mijn orthodoxe en evangelische broeders en zusters. Goddank vinden we elkaar tijdens een missionaire cursus en tussen de wijn en bitterballen.

 


 

* Het ging om een tweedaagse cursus onder leiding van Charissa Bakema en Matthijs Vlaardingerbroek. De cursus is onderdeel van de Missionaire Specialisatie ‘begeleiden’ met als thema ‘creativiteit: uit je karrespoor’.