Ben jij deze aasgier?

De beroemde foto van Kevin Carter was het middelpunt van een kunstproject om mensen te laten nadenken over de bron van het nieuws. Waar baseer je je mening op? In de video is te zien hoe Chinese whispers het nieuws kunnen infecteren, waardoor een zeer verwrongen beeld van de actualiteit ontstaat. De video is prachtig vormgegeven, maar door juist déze foto als uitgangspunt te nemen, bleef er na het bekijken een knagend gevoel bij me achter. Want de foto impliceerde zélf al een verwrongen beeld van de situatie waarin fotograaf Kevin zich bevond toen hij de foto maakte. En wat verstrekkende gevolgen bleek te hebben.

De dood was sterk aanwezig
Voor hem hielpen duizend woorden niet om aan mensen uit te leggen dat het beeld dat ze zagen hen tot een verkeerd oordeel over hem had gebracht. Ze weigerden het te horen, totdat hij het ze door middel van zijn zelfmoord moest toeschreeuwen. Tragisch, want Kevin was mee met de VN op een voedseltransport en géén ramptoerist. Het leed in de wereld ging hem enorm aan het hart. Hij maakte een foto die de verschrikking van de hongersnood keihard deed binnenkomen. Naar eigen zeggen was hij verbijsterd door het beeld; de dood was zo sterk aanwezig in het dorp in Sudan waar de foto is genomen. Hij deed wat hij het beste kon, het verhaal in beeld naar huis brengen om mensen op de been te krijgen voor het lijden in de wereld. Achteraf gezien had hij het kind op willen pakken.

Apathie
De voor ons misschien onnavolgbare reactie die Kevin trof bij het zien van dit onwerkelijke en dreigende beeld (namelijk: een blik werpen op de situatie in plaats van in te grijpen) treft ons in feite ook dagelijks wanneer we audiovisueel materiaal bekijken van humanitaire rampen. Maar we komen er niet voor uit. We denken dat we ons niet laten beheersen door dezelfde apathie, die fotografen als Kevin Carter als aan de grond genageld doet staan, omdat we dingen op een afstand zien op de beeldbuis en er niet lijfelijk bij aanwezig zijn. Maar zijn wij eigenlijk niet verbeeld in de gier (in Kevin’s beroemde foto) die ongestoord toekijkt terwijl het kindje op de foto sterft?

Wij de gieren
Het jongetje op de foto was overigens niet stervende en is uiteindelijk 17 jaar geworden. Toen overleed hij aan een andere (verder onbekende) oorzaak dan ondervoeding. Waren wij niet te druk met het verbijsterd zijn over de foto om vervolgens de jongen een jaar of 15 later alsnog te laten sterven? Wij, de gieren, die zowel het jongetje als Kevin hebben verslonden. We hebben het kind van de foto voor dood achtergelaten en onze interpretatie van het beeld lijkt ons vrijgesproken te hebben van welke vorm van follow up dan ook. Ergens voelen we ons misschien zelfs nog oké over de zelfmoord van Kevin: want hoe had hij met zichzelf moeten leven?
De vraag die overblijft, is eigenlijk hoe wíj met onszelf verder moeten leven. In onze comfortabele positie waarin we, op basis van de informatie die in ons ochtendkrantje staat, prima zwart en wit van elkaar menen te onderscheiden.

Eerbetoon
Kevin, hierbij een eerbetoon aan je. Want niet jij, maar wíj hebben je leven genomen. Sorry volstaat niet, ik ben het aan je verplicht om anders te gaan kijken. Vérder luisteren dan de duizend woorden die ik een beeld veronderstel te horen zeggen. En de bron van waarheid blijven raadplegen: Jezus’ woorden die deze heksenjacht op je hadden kunnen voorkomen wanneer we ze tot ons door hadden laten dringen: ‘Vergeef ze, want ze weten niet wat ze doen’. Jezus, vergeef Kevin, maar vergeef bovenal ook ons, want we hebben 9 van de 10 keer geen enkel benul van de achterliggende feiten en nuances van het nieuws voordat we onze mening gevormd hebben.