Zalig zijn de dommen

Zalig zijn de dommen

Het gebeurt mij (te) vaak dat ik de wereld in tweeën denk, waarbij ikzelf toevallig aan de goede kant eindig. Het wel/niet hebben van smaak, gevoel voor rechtvaardigheid, redelijkheid, humor: in mijn gedachten ontstaan rond dat soort thema’s met gemak tweedelingen tussen mijzelf (wel in het bezit van) en vele anderen (niet in het bezit van). Als ik mezelf daarop betrap en probeer mijn oordeel los te laten, wordt de werkelijkheid onprettig ingewikkeld.
Het kan toch niet écht zo zijn dat de platte smaak en het botte inzicht van ‘die ander’ van dezelfde waarde en betrekkelijkheid zijn als mijn genuanceerde en verfijnde hersenspinsels en gevoelens? Ik moet er niet aan denken.

Dom vs Slim
Een heel taaie tweedeling in mijn alsmaar splitsingen aanbrengende kijk op de wereld is die van ‘dom’ en ‘slim’. Die scheiding ligt onder heel veel andere oordelen die ik vel. Ontzag voor intelligentie en minachting voor domheid, dat zijn de vormen die dit oordeel meestal aanneemt.

Doe maar lekker eenvoudig
Kierkegaard had veel op met ‘de gewone man/vrouw’. Bij hen ontwaardde hij vaak een eenvoud die ‘alle verstand te boven gaat’. De mensen die er in het Kopenhagen van de 19e eeuw toe deden, hielden zich de hele dag bezig met cultureel verantwoorde bijeenkomsten en discussies. Met hen kon Kierkegaard zich met gemak meten. Hij mengde zich dan ook regelmatig in discussies, maar met een totaal andere agenda dan veel van de andere deelnemers.
Al die ontwikkeling, al dat vooroplopen in historische ontwikkeling, al dat denken zag hij als ruis die afleidt van waar het werkelijk om gaat: eenvoudige liefde. In plaats van een partijtje mee te blazen, schrijft hij boeken waarin hij probeert een partituur te scheppen voor muziek die de verleidelijke melodieën van het ontwikkelde verstand probeert ‘terug te spelen’. Terug naar de eenvoud.

Kijk uit!
In het 21e eeuwse Westen zijn er nogal wat virtuele plekken waar intelligentie, verstand, slimheid (en daarmee verbonden, smaak, schoonheid en spiritualiteit) de toon bepalen. Blogs bijvoorbeeld waarin ontwikkelde mensen elkaar de loef afsteken met scherpe humor, fraai taalgebruik en een fijne neus voor ‘waar je moet zijn’ en ‘wat er toe doet’. Dat hoeft helemaal niet verkeerd te zijn, maar zodra dat soort ‘slimheid’ zich gaat afzetten tegen vermeende ‘domheid’ wordt het uitkijken. Uitkijken voor mij in ieder geval.

Dikke pret
Ik betrap mij erop dat ik naar documentaires als die over de Bond tegen Vloeken kijk met gevoel dat dicht aanligt tegen minachting. Of dat ik Alain Verheijs verslag op Twitter van zijn bezoek aan de Mars voor Jezus dikke pret vind, even lekker uitstijgen boven zoveel naïviteit en domheid bij de deelnemers.

Weet van de essentie
‘Het verschil tussen een wijze en de meest eenvoudige mens bestaat er slechts in dat een eenvoudig persoon weet heeft van het essentiële, waar een wijs mens slechts stukje bij beetje achterkomt doordat hij ontdekt wat hij niet weet.’ (Kierkegaard, in Het Afsluitend Onwetenschappelijk Naschrift)

Nog veel tweedelingen los te laten voor deze jongen, nog veel niet-weten te ontdekken.