Zo. Liggen de pepernoten al in de winkels? #ZP2015

Zijn de schappen al gevuld met het suikergoed dat onze kindjes hoe dan ook meer vergiftigt dan het al dan niet racistische karakter van onze nationale knuffelschoorsteeninbreker? Mooi. Het moment waar ik sinds 2012 of 2013 steeds weer naar uitkijk als de zomervakantie haar einde nadert: de Zwarte Piet-discussie!

Als christen ben ik gefascineerd door de religieuze trekjes die het debat krijgt. Met fellere fundamentalisten dan een gemiddelde voorganger in haar gemeente hoopt of vreest te hebben. De angst voor het verlies van een vastigheid doet aandoenlijk kerks aan.

Tradiesie

Als theoloog vind ik iets van deze mooie one-liner in het #ZP2015 gesprek:

Van een traditie moet je afblijven!

Dit is fundamenteel onwaar. Traditie komt uit het Latijn, van het werkwoord ‘doorgeven’. Wat je doorgeeft, verandert onvermijdelijk. Doe een doorvertelspelletje en een verhaal wordt langer, korter of heel anders. Laat een heilig ijsklontje rondgaan en het ding smelt weg, maar iedereen heeft aan ’t eind gewijd natte handen.

Zoals Gustav Mahler het zou hebben gezegd:

Traditie is het doorgeven van vuur, niet het aanbidden van as.

Traditie is niet statig, maar per definitie levend. Als we het doorgeven zal het van vorm veranderen. Stoppen we angstig met doorgeven, dan maken we de traditie dood en aanbidden we een hoopje as of, in de ijsklontjesmetafoor, een zinloos plensje water op tafel.

Met traditie moet je spelen

Een traditie, of het nou God is of ons favoriete kinderfeest, draagt het gewicht van de eeuwen en kan dús tegen een stootje. Ze wil dat we met haar spelen, dansen of zelfs sollen. Dat bedoelt Zinvloed als het vraagt dat ik buiten lijntjes en hokjes denk. Niet dat ik de traditie verlaat, maar haar recht in de ogen kijk en er pijlen op schiet, tot ze haar gouden kern laat zien en mij dan plots met de overmacht van de generaties omverwerpt.

Traditie is een heilig vuur dat wij doorgeven – en geen vlam ziet er hetzelfde uit.
Traditie wil voortdurend van hand en dus van vorm veranderen.
Traditie sterft alleen wanneer wij krampachtig ons best doen om haar ‘in ere’ te houden.

Maar wat moeten we nou met Zwarte Piet?

Kijk maar even. Ik toog liever naar de Sint-Pieter voor ’n titanenstrijd met de meest relevante en rijke traditie waar ik soms vertrouwd mee denk te zijn, soms totaal van vervreemd ben en dan weer door in de nek word gegrepen.

Naschrift

Als u het verschil tussen een kruidnoot en een pepernoot maar niet vergeet. Aan die traditie mogen we dan weer nooit, maar dan ook nooit tornen. Er zijn altijd uitzonderingen en grenzen.

Foto: ANP/Martijn Beekman