Dienst voor (on)gelovigen preek | Balletdansers op een eeuwig podium

“Godsdienst beschouwen als een soort wetenschappelijke poging om de wereld te begrijpen is als kijken naar ballet als een mislukte poging om achter de bus aan te rennen”

Dit citaat is niet van mij. Ik las het in de krant in een column van de arts Bert Keizer die weer Terry Eagleton citeerde. Terry Eagleton is hoogleraar Engelse letterkunde die zich de laatste jaren heeft gestort op een analyse van het debat over God. Dat debat vlamt af en toe in onze geseculariseerde cultuur. Bestaat ie nou wel of bestaat ie niet? Dat kunnen hele heftige discussies zijn, niet alleen in Engeland, ook hier in Nederland.

Geloof en ongeloof
Want geloof en ongeloof zijn in ons landje niet de beste buren van elkaar. Dat is al een tijdje zo. In de jaren twintig van de vorige eeuw werd zichtbaar dat kerken in Nederland substantieel mensen verloren. In de negentiende eeuw was het percentage dat bij de tienjaarlijkse volkstellingen aangaf niet tot enige godsdienstige gezindte te horen, steevast minder dan een procent. Vanaf 1900 begon het te stijgen. Tot ver boven de tien procent. En wat zeiden de gelovigen daarover op de radio (ook bij de vrijzinnige VPRO) in de jaren twintig of in publicaties (‘Psychologie van het ongeloof’ van Rümke uit jaren dertig): “Ongeloof, dat is een soort stagnatie in je psychologische ontwikkeling. Geloof daarentegen is de belangrijkste voorwaarde voor geestelijke evenwicht en innerlijke balans”.

Vrij en zelfstandig
Nu, bijna 100 jaar later is deze troefkaart in handen van de ongelovigen. Het hele frame rond geloof en ongeloof is 180 graden gedraaid. Gelovigen zijn blijven steken in irrationele aannames en oude denkbeelden. Zij vallen voor hun geestelijk welbevinden terug op God en Jezus. Wie niet meer gelooft heeft dit vangnet van illusies niet meer nodig en kan vrij en zelfstandig balanceren op het koord van het leven.

Rode lap
Het scheppingsverhaal functioneert in dit verband als een rode lap die je voor een stier houdt. Hoe vaak heb ik niet gehoord dat gelovigen eigenlijk een soort van gek zijn omdat ‘de wereld toch niet in zes dagen geschapen kan zijn’. En vaak sta ik dan met mijn mond vol tanden. Meestal grap ik maar wat mee, want ik wil vooral niet achter lopen qua geestelijke ontwikkeling.

Nooit goed doen
Ik kan het in dat soort gesprekken ook nooit helemaal goed doen: als ik zeg dat voor mij geloof echt iets anders is, krijg ik te horen dat ik geen echte gelovige ben. En als ik het geloof teveel omarm – ja hoor de wereld in zes dagen, dat is zo – dan is het: ‘Zie je wel, jij bent er ook zo een. Jij hebt dat blijkbaar ook nodig. Jij kunt de werkelijkheid eigenlijk ook niet aan’. En het meest dodelijke zinnetje in dit verband dat als een soort van troost op mij wordt losgelaten: ‘Ja ik heb dat niet, dat met dat geloof, maar ik wou dat ik dat wel had. Want het lijkt mij wel fijn om in moeilijke tijden terug te kunnen vallen op een onzichtbaar wezen dat er dan voor je is’.

Fantasievriendje
Conflictmijdend als ik ben, lach ik dan meestal vriendelijk, stamel ‘zoiets ja’ maar van binnen kook ik. Want je zet me dan weg als een klein kind dat een lampje nodig heeft op de slaapkamer omdat het anders niet kan slapen en ook nog eens een fantasievriendje om zich heen laat dartelen om mijn ellende mee te delen.

Balletvoorstelling
Hallo ongelovigen: geloven is het niet het wegkijken van de grote leegte, het is de volheid, een balletvoorstelling. Als ik mijn aandacht richt op God of wat daarvoor doorgaat door te bidden, een vroom tekstje te lezen of mijn mond te houden en te onderzoeken wat er dan bij me naar boven komt, dan ga ik met mijn gedachten, mijn verlangens en inderdaad ook met mijn fantasie sneller dan het licht. Ik kom dan terecht in een soort universum waar mijn dromen, mijn onderbewuste en mijn bewuste, mijn slapen en mijn waken in elkaar gaan grijpen en eindeloos dansen. Dan gebeurt er heel veel met me. Dan wordt sterven minder vreemd, want we gaan allemaal dood en ik word minder bijzonder want we hebben allemaal talenten. Mensen met wie ik helemaal niets heb worden opeens belangrijker want ik zie beter dat we ten diepste allemaal gelijk zijn: balletdansers op een eeuwig podium met maan en sterren als publiek. En inderdaad, al deze geestelijke beweeglijkheid is totaal ongeschikt als je kortsluiting in de meterkast wilt verhelpen, op zoek bent naar een medicijn voor een ernstige ziekte of wilt begrijpen waarom vandaag de zon schijnt en het morgen weer regent.

Ongeloof is leuker
Nu lijkt het misschien alsof ik of het over twee groepen mensen heb en ik mijzelf in het kamp geloof schaar. Maar dat is niet zo. Ik ben niet alleen maar beste vrienden met geloof. Ik heb het allebei in me. Ik vind ongeloof als ik heel eerlijk ben, vaak leuker. Ongeloof durft meer. Ongeloof is meestal minder ernstig. Met ongeloof kunt je lachen. Ongeloof heeft feilloos door wanneer balletdansers zelfingenomen ijdeltuiten worden. Van ongeloof mag je k*t en l*l zeggen, of een scheet laten. En mijn vriendje ongeloof voelt soms beter aan wanneer onrecht echt onrecht is. Want die balletdansers – zeker wanneer ze zichzelf gaan organiseren – discrimineren soms ijskoud vrouwen en homo’s. En ongeloof laat dat niet over zijn kant gaan.

Best friend forever
Deze diensten voor gelovigen en ongelovigen zijn pure therapie voor me. Mijn ene ‘best friend forever-geloof’ en mijn andere ‘best friend forever-ongeloof’ leren elkaar wat beter kennen. Van alle twee houd ik evenveel en allebei zijn ze heel getalenteerd. De één is heel goed in ballet en de ander kan rennen als Forrest Gump, sneller dan een bus. Dus je zou denken dat er wel iets gemeenschappelijks te bedenken valt, want ze zijn allebei sportief. Ieder op zijn eigen wijze.

Scheppingsverhaal
Ik heb er meer dan genoeg van dat de één van de ander zegt dat hij gek is. En omdat ik niet bij de ‘De Rijdende Rechter’ of ‘Het Familiediner’ terecht kon met dit conflict, ben ik hier. Vandaag beginnen we dus. En als openingszet memoreer ik het begin uit
het scheppingsverhaal uit het bijbelboek Genesis. Dat scheppingsverhaal dat in onze tijd de verhouding tussen geloof en ongeloof direct op scherp zet. In den beginne scheidde God licht en donker. Natuurlijk weet ik wel met de kennis van het nu dat het zo niet is gegaan. Maar dit is wel mooi één van de oudste antwoorden die mensen gaven op de vraag waar we vandaan komen. Als dit antwoord niet was geformuleerd en was verteld en verteld van generatie op generatie, dan waren we nooit op het spoor van onze big bang gekomen.

Pepermuntje
Misschien moeten we de vraag over het begin ook heel anders stellen. Dat hele eerst was er dit en toen was er dat loslaten. Ik heb daar veel over nagedacht de afgelopen dagen; wat een goede beginvraag zou zijn voor een nieuwe serie diensten voor (on)gelovigen. Daar ben ik uit en die gedachte wil ik u graag meegeven voor het geval u afdwaalt tijdens deze dienst. Neem het pepermuntje maar in uw mond en kauw op de volgende vraag: ‘Hebben wij mensen benen gekregen om mee te lopen of om mee te dansen?’


 

De preek uit de dienst voor (on)gelovigen is voortaan exclusief na te lezen op Zinvloed.

Over de diensten:
Cabaretier Sara Kroos, predikant Tom Mikkers, tekstschrijfster Coot van Doesburgh en muzikant Martijn Breebaart zijn het vaste team van deze bijzondere zondagmiddagen. Met grote en kleine levensvragen, met muziek, een preek en een column, zijn hun diensten voor gelovigen, ongelovigen, en voor alles daar tussenin. Niet voor niets dat de diensten altijd volledig uitverkocht waren: iedereen voelt zich welkom en het gaat altijd ergens over, maar er wordt ook zeker gelachen. Iedere maand heeft de dienst een ander thema. Met gratis iets lekkers bij de zondagse koffie! Data 8 november, 6 december, 17 januari, 28 februari, 20 maart, 24 april, 22 mei – locatie: Theaterpand Weesp – aanvang 15.00 uur Meer info: http://zone1380.nl/theaterpand-weesp/

Dienst voor (on)gelovigen bezoeken?
Met Zinvloed ben je van plaats gegarandeerd! Kom met jouw gespreksgroep, bijbelkring, vriendengroep naar deze diensten. Kaartjes kosten dan maar 5 euro pp. (maximaal 10 kaarten per bestelling) en zolang de voorraad strekt info via: [email protected]

Kom je gewoon zelf. Dat kan natuurlijk ook. Bestel dan kaarten via de website van het theaterpand in Weesp. Wees er wel snel bij want de diensten raken altijd uitverkocht.

 

Beeld: (ANP) 2014 – Jerry Lampen