Duivelse Blogs | Satan: feit of fictie?

In de Bijbel wordt gesproken over vele demonen, maar er is maar één eindbaas: die bekend is geworden als Lucifer, Beëlzebul, Belial, Satan, Diabolos of duivel. De prins der demonen. Deze Satan was ooit licht, inwoner van de hemelse gewesten, voordat hij afdwaalde en verviel tot het kwaad.

Hoogmoed komt voor de val

In de geschiedenis van het christendom is er door veel theologen over de persoon van de duivel gefilosofeerd. Dat begon al in de eerste eeuwen na Christus. Zo was kerkvader Tertullianus ervan overtuigd dat de duivel was geschapen als aartsengel, de belangrijkste van de engelen. De theologen Origenes en ook Augustinus zeggen dat het de hoogmoed was, het feit dat hij wilde zijn als God, waardoor deze belangrijke engel ten val kwam. Ook het feit dat hij de mens had verleid, werd hem zwaar aangerekend. Hij werd verbannen uit de hemel.

Na Satan werden er nog meer engelen uit de hemel gegooid. Hun fout was dat ze aardse vrouwen begeerden (Genesis 6). Satan werd de overste van deze gevallen engelen en van de demonen, die voortkwamen uit de gemeenschap tussen de engelen en de dochters van mensen.

Aanvallen van demonen

Ook in de Middeleeuwen kreeg de duivel een belangrijke rol. Theoloog Thomas van Aquino, een van de belangrijkste christelijke denkers, besteedde er nogal wat aandacht aan en had er hele theorieën over. De duivel en z’n demonen waren een dagelijkse dreiging. Volgens hem verbleven ze overwegend in de ‘sombere lucht’, vanwaar ze mensen konden verleiden. Goede engelen kwamen mensen te hulp om het goede na te jagen, maar ook mensen zelf konden het goede kiezen door de aanvallen van demonen te weerstaan.

De duivel en zijn engelen zouden op de dag des oordeels voor eeuwig naar het hellevuur gaan, waar zij zelf bestraft zouden worden en ook de veroordeelden zouden bestraffen.

Altijd die vrouw weer…

In de ogen van de kerkelijke leiders waren vrouwen de zwakke plek. Ze waren immers veel vatbaarder voor de verleidingen van de Satan en zijn demonen dan de man. Hét bewijs? De zondeval in de Hof van Eden. Eva werd verleid door Satan. Met name vrouwen moesten dus in de gaten gehouden worden. Daar kwam nog bij dat Paus Egidius in 1473 de volksmagie uit die tijd gelijkstelde aan duivelsaanbidding en dat zo’n 10 jaar later een omvangrijk werk over hekserij verscheen, dat geschreven was door inquisiteurs. De heksenvervolging was een feit en zou bijna 200 jaar duren.

Satan = wankel idee

Met de ontwikkeling van de natuurwetenschappen en de medische wetenschap nam het geloof in hekserij en ook in Satan af. Ook de Heidelbergse Catechismus, die de geloofsleer van de kerk uitlegt en vanaf 1619 gold als officieel leerdocument, noemt ‘de wereld’ en de mens zelf als minstens even grote verleiders als Satan. In de eerste helft van de achttiende eeuw kwam het liberale protestantisme op. In die stroming werd het orthodox-christelijke verhaal van de duivel gemarginaliseerd. Theoloog Friedrich Schleiermacher zei in zijn boek The Christian Faith: Het idee van de duivel, zoals zich dat onder ons ontwikkeld heeft, is zo wankel dat we niet kunnen verwachten dat iemand van de waarheid daarvan overtuigd kan zijn.’

Eigen kerk

Het leek er dus op dat die duivel na 2000 jaar christendom van het toneel zou verdwijnen als hoofdrolspeler. Toch is dat niet gebeurd. Sterker nog, binnen de charismatische en orthodox christelijke stromingen heerst nog steeds het beeld van de duivel die rondgaat als een brullende leeuw, zoekend wie hij kan verslinden (1 Petrus 5:8). In 1966 kreeg Satan zelfs zijn eigen kerk: the Church of Satan, opgericht door Anton Sandor LaVey. Ondanks alle wilde verhalen rondom deze Church of Satan, zegt de leider zelf dat de kerk bestaat uit kritische atheïsten, die de letterlijke betekenis van het Hebreeuwse Satan –tegenstander-  als uitgangspunt neemt voor de leer.

Satan is dus nog steeds onder ons. De vraag is alleen hoe we dat moeten zien. Daarom hebben we onze bloggers gevraagd om hun visie op deze verpersoonlijking van het kwaad te geven. Volgende week trapt Alain Verheij af: Geloven in een duivel die niet bestaat.

En jij, hoe zie jij Satan? Laat het ons weten! Reageer hieronder of mail naar [email protected].


Gebruikte literatuur: De Duivel, een biografie, Philip C. Almond, Meinema Pelckmans, € 22,50