Jongens, hebben we die zonde nou echt nodig?

Ik moet een eerstejaars theologie zijn geweest. Het is 2007, net zo herfstig als deze week en ik zit met een lesboek vol Hebreeuwse tekentjes op schoot in de trein. Een open uitnodiging voor excentriekelingen (want zo noemden we ‘gekkies’ toen en daar moeten we nodig weer mee beginnen).

Een medereiziger van een jaar of 40 ziet me niet aan voor IS-strijder (want die heb je nog niet in 2007), ondanks mijn looks in die periode. Hij herkent me als broeder in de Heer. Met het blijde hoofd dat alleen evangelischen kunnen trekken komt hij naast me zitten, wijst op mijn boek en gebaart naar zijn eigen boek over Jezus en zegt iets als: ‘Kijk! Kijk!’.

Evangeliseren kun je leren
Hij vertelt me zonder directe aanleiding dat hij onderweg is naar een grote stad om aldaar te evangeliseren. Hij is van mening dat andere evangelisten nog wel eens technische steekjes laten vallen en is van plan dat zelf anders aan te gaan pakken:

Je kunt wel zeggen dat Jezus hen blij kan maken ofzo, maar dan gaat het niet diep genoeg, hè. Het evangelie is allereerst slecht nieuws. Mensen moeten beseffen dat ze zondig zijn en verlossing nodig hebben. Pas dan kunnen ze zich écht blijvend bekeren.

Ik knik en ga verder met de vervoeging van het sterke werkwoord qatal.

Als ellende-verlossing-dankbaarheid niet werkt
Het evangelie begint voor die man dus negatief. Het ‘ik was verloren maar u redde mij’. Jaren later denk ik nog regelmatig aan dat treingesprek. Ik vraag me af of het nog wel werkt, dat refangelische gedram over onze zondigheid. Of mensen zich er nog in herkennen of het evangelische kruisverhaal een oplossing is voor een probleem dat niemand meer ervaart.

‘Er was een kloof tussen mij en God, maar die heeft Jezus overbrugd’, zegt een lief familielid tegen me. Ik antwoord haar dat ik die kloof helemaal niet zo scherp ervaar, laat staan dat ik schreeuwende behoefte aan zo’n brug heb. Het evangelische evangelie werkt niet op mij. Waarom niet? Omdat ik, Heidelbergs gezegd, geen ellende ervaar waar ik verlossing van verlang.

Ik denk dat onze maatschappij steeds verder vervreemdt van het dogma van ‘algehele zondigheid’ en hoe langer ik erover nadenk, hoe meer ik ga denken dat dat niet eens zulk slecht nieuws is. Maar dan moet het christendom wel meebewegen.

Bevrijde-slachtoffer-narratief
Kerkverlaters vallen nog wel eens terug op het bevrijde-slachtoffer-narratief, zegt Reinier Sonneveld terecht. Het ‘ik was zielig maar ik ben losgebroken’ verhaal kan een simplistisch schema worden dat de werkelijkheid geen recht doet. Reinier vindt dat we bevrijd moeten worden van het seculiere bevrijdingsverhaal. Ik wil zijn klacht doortrekken naar grote delen van het christendom zelf. Is het ‘amazing grace’ evangelie niet net zo goed een bevrijde-slachtoffer-narratief dat uiteindelijk tekortschiet?

Ik denk van wel. Ik denk dat het verhaal van ‘zonde-kruisdood-eeuwig leven’ dat zowel in mijn evangelische tienertijd als op het gereformeerde seminarie de kern van het geloof was bij lange na niet voldoet. Zoals Reinier bij kerkverlaters pleit voor ‘ruimte voor andere of complexere ervaringen dan bevrijd-worden-uit-slachtofferschap’, zo pleit ik voor datzelfde, maar dan bij hen die de kerk níet verlieten.

Aanzetjes vanuit de hedendaagse theologie
Orthodoxe theologen nemen wat dat betreft goede stappen, de laatste jaren, met N.T. Wright als meest populaire grote naam. Ik hoop dat hun theologie de hedendaagse straatevangelisten spoedig zal bereiken. Tot die tijd kan ik het niet laten om hen alvast wat aanzetjes te geven. Misschien lezen ze die dan op hun smartphone in de trein.

  • Verleg de focus eens van Jezus’ dood naar Jezus’ leven
  • Vergeet je ‘zondige verleden’ en focus op het leven nu in Jezus’ geest
  • Zie de kerk niet als een verzameling zieltjes die gered zijn van een eeuwig vuur,
    maar als de belofte van een nieuw soort koninkrijk dat hier op aarde aanbreekt.
  • Laat het schema ‘toen was ik miserabel, nu ben ik gelukkig’ varen, om ruimte te blijven geven aan het goede dat een ongelovig,
    en het lijden dat een gelovig leven óók gewoon kent. Het leven is niet zo zwart-wit.
  • Het goede leven hier en nu is minstens zo relevant als een eeuwig leven straks.

En tot slot een dringend verzoek: ga nooit naast wildvreemde theologen zitten in de trein. Daar houden die types nog jarenlang last van.