Op reis om jezelf te hervinden: heroïsch avontuur of illusie?

Het leek oprecht een goed idee. Ik had er de tijd voor en wilde even weg van alles en iedereen. Noem het dapper, noem het vluchten, maar ik knijp er tussenuit, moet ik gedacht hebben. Het plan was om per longboard vanuit Frankrijk langs de kust naar huis te rijden. Onderweg zou ik door pittoreske Franse en Belgische dorpjes rijden, op boerencampings slapen, zwemmen in de Noordzee, veel lezen, allemaal bijzondere mensen ontmoeten en terugkomen met grote verhalen. En, als het meezat, zou ik misschien zelfs weer eens wat van God zien of horen. Want als iets zich leent voor spirituele ervaringen is het wel reizen.

De strijd aangaan

Ik ben geen wereldreiziger, maar eens in de zoveel tijd, meestal als ik de controle over mijn leven van alledag uit mijn handen voel glippen, krijg ik het romantische idee dat ik mezelf moet hervinden in het buitenland. Dat een reis me zal veranderen. Begin dit jaar had ik zo’n zelfde plan met IJsland. Ik had geen werk en geen vriendin meer en om mijn geest de nodige ruimte te geven, zou ik hartje winter de strijd aangaan met sneeuwstormen en vulkanen. Ik zou liften en bij mensen thuis slapen, want het moest een beetje goedkoop en ik kon het mezelf niet al te makkelijk maken als ik mijn leven wilde omgooien. Dan moesten er ontberingen zijn om mezelf lichamelijk en geestelijk uitputten, zodat ik daarna de wereld zou aankunnen.

Godverlaten

Om mezelf voor te bereiden op dat heroïsche avontuur had ik de autobiografie van Bear Grylls gelezen, een man die zijn werk heeft gemaakt van overleven op plekken die al snel na de schepping door God zijn verlaten. Als ik, net als mijn held Bear Grylls, wist hoe het was om uren door de vrieskou te moeten lopen, zou ik thuis geduldiger zijn. Als ik leerde om bij een vreemde in de auto te stappen, zou ik thuis assertiever zijn. Als ik ’s ochtends zonder plan de kaart open zou vouwen, zou ik thuis spontaner zijn. En als ik dan drie weken IJsland had overleefd, zouden dagelijkse huishoudelijke taken me weinig moeite meer kosten.
Goed, het was inderdaad best koud, en van het liften en couchsurfen leerde ik hoe je gesprekken op gang houdt wanneer je een paar uur met een onbekende zit opgescheept. En ik heb het noorderlicht gezien, maar misschien was ik diep van binnen blijer dat ik daarmee een potentieel Instagram-hitje had dan dat ik een bijzonder natuurverschijnsel mocht zien.

Een illusie armer

Maar goed, begin augustus zat ik met een volle backpack en een longboard in de auto op weg naar Boulonge sur Mer. Ik kreeg een lift van vrienden en zou vanaf daar een goede 400 kilometer terug longboarden. Niet extreem, maar toch fysiek en mentaal uitdagend genoeg om mezelf op avontuur te wanen.

In werkelijkheid bleek het doodsaai, vermoeiend en weinig avontuurlijk. Het diepste gesprek dat ik voerde was met drie wegwerkers rond een kampvuur op een camping in West-Vlaanderen. Over hoe je 40 kilometer drainage aanlegt voor je onderhoud aan de leidingen kunt verrichten. Op de laatste dag zat ik – een illusie armer – huilend op een terrasje in Ouddorp-centrum over een stuk appeltaart gebogen. In plaats van rust had ik onbehagen gevonden en in plaats van in stilte de strijd aan te gaan met mezelf, zocht ik liever naar wifi om te kijken hoeveel likes mijn Facebookfoto’s hadden.

Ik was Jona

Dat laatste was denk ik precies het probleem. Mijn intenties waren niet zuiver. Ik wilde niet reizen, maar ik wilde bevestiging, trotse vrienden, ik wilde gezien worden als held. Maar ik was geen held, ik was Jona. Weggevlucht voor mijn verantwoordelijkheden. Want thuisgekomen stond nog steeds de beschimmelde hummus in de koelkast, lag er nog steeds een stapel ongeopende maar administratief dringende post op tafel, was zij nog niet uit mijn hoofd verdwenen en was ik niet per se veel dichter bij God gekomen.

Terugkomen als nieuw mens

Het is zo’n romantische cliché dat je tegen beter weten in hoopt dat het geen illusie blijkt: je loopt vast, gaat op reis en komt terug als een nieuw mens. Net uit een heftige relatie, klaar met studeren, in de clinch met familie of een algemeen gevoel van onbehagen, op reis wordt alles anders. Maar misschien zijn dat juist de momenten waarop er thuis werk aan de winkel is.

Het zijn de boeken en de films die ons doen geloven dat reizen alles verandert. Ik geloof echt dat reizen leerzaam is en je leven verrijkt, maar zo lang het voornamelijk een vlucht is, vind je geen rust. Je kunt een half jaar op een kibboets werken in Israël, druiven plukken in Zuid-Frankrijk of backpacken door Australië, maar er komt een moment dat je terug moet. De kans is groot dat je nog exact dezelfde onaangename situatie aantreft waarvan je wegvluchtte.

Echte rust

Soms worden mensen van het ene op het andere moment aangeraakt en zet een situatie direct verandering in gang, maar meestal gaan veranderingen langzaam, of in elk geval niet snel genoeg. En meestal kun je het niet alleen. Dat heb ik wel geleerd, urenlang steppend met de striemen van mijn backpack in mijn rug en brandende voetzolen in mijn nieuwe schoenen met extra gelzooltjes erin.
Echte rust zit in het vinden van een ritme in het alledaagse. Niet in radicale ondernemingen maar in gedoseerde spontaniteit.

Ga vooral op reis, maar dan om iets te leren van andere mensen, niet om als ander mens terug te komen. Misschien was Boulogne sur Mer voor mij wat Tarsis voor Jona was en waren die zes eenzame dagen op een longboard mijn drie dagen in de buik van een walvis. Misschien heeft God me die paar dagen toch iets proberen uit te leggen. Ik moest er maar eens een liedje over schrijven. En de reis plannen naar ‘Nineve’. Ik moet er echt even tussenuit.