Geen steen zal op de andere blijven (en waarom dat niet erg is) #Parijs

Zondag 15 november 2015

 

Geliefde PopUpKerkers, en iedereen die dit onder ogen krijgt,

 

Vanochtend is er door ons weer brood gebroken. Van gedachten en hoop gewisseld, we zijn stil geweest en hebben elkaar in de ogen kijkend getoost op onze eigen, andersoortige manier van leven. Het was een klein groepje, rond een grote tafel. Sommigen van ons zijn op Lesbos daken aan het bouwen, een ander is in India rechtvaardigheid aan het zoeken. Nog anderen zijn brak, moe, ziek of bezig. Of komen überhaupt nooit. Wat oké is. We zien elkaar wel.

Altaartje
Voor het eerst in het bestaan van de PopUpkerk baalde ik ervan dat we geen kerkgebouw hadden wat we open konden stellen om kaarsen te branden, om de mogelijkheid te bieden gebeden of wensen te schrijven, om stil in te zijn. Nu realiseer ik me dat de creatieve broedplaats Midwest waar we in de Broodbar bij elkaar komen, ook zo’n plek kan zijn. Voor ons. En voor iedereen die hier komt om te werken. Gewoon een altaartje, middenin in Midwest. Zodat iedereen even stil kan staan. Met kaarsjes. En een schrijfboek.

Zo dichtbij
We braken en deelden brood. En een van ons had het nog niet in handen of ze zei met vochtige ogen: ‘Mag ik iets zeggen waarover ik heel dankbaar ben? Mijn ouders zaten in Parijs. Ik hoorde pas van de aanslagen toen mijn zus zei dat mijn ouders veilig waren. Het kwam heel hard binnen, zei ze. Maar ze zijn er nog. Het was zo dichtbij’.

Meer gegeven
Later lezen we een tekst. Over een weduwe in Jeruzalem. Die nog een paar stuivers had om van te leven. En dat allemaal in het offerblok van de tempel kieperde. Op hoop van zegen, misschien? Haar laatste paar centen. Rabbi Jezus trekt zijn leerlingen erbij. Zie je die vrouw? Zag je dat gebaar? Zij heeft meer gegeven dan al die rijken die van hun overvloed geven. Heel haar levensonderhoud. Het lijkt niks, maar het is alles.

Het failliet van de tempel
Het lijkt wel alsof die vrouw het leven heeft opgegeven. Alles wegdoen. Als je niet meer dan een paar stuivers hebt, heeft waarschijnlijk dat hele Joodse volk met zijn naastenliefde en mede-mensenrechten haar niet zien staan. Dan maar in de offerkist, misschien dat God…. Het mooie gebaar van de vrouw is het failliet van die Joodse tempel. Men verdedigde om dat gebouw, men wilde het beschermen tegen vreemde invloeden, zette gewapende opstanden tegen de Romeinen op touw als uiting van vroomheid. Maar de weduwe? Die had een paar stuivers, meer niet.

Morele waarden verpatst
They choose the wrong battle
. Met hun tempel. Bij het verlaten van de plek wijzen de leerlingen van Jezus nog op het imposante bouwwerk. Maar Jezus zegt droog: ‘Er zal geen steen op de andere blijven’. En dat klopt. Als de Romeinen het eigenwijze, rebellerende Joodse volkje zat zijn maken ze de tempel met de grond gelijk. Afgelopen met dat verhaal. Einde route. Dan hebben de Joden niets meer. Hun morele waarden hadden ze al verpatst. Zie de weduwe. En de blinden. En de armen. Nu was het land waarvoor ze vochten ook nog eens van het hart ontdaan. Klaar. Geknakt.

The wrong battle
En dan Europa? Een regio die steeds vreemdere trekken gaat vertonen. Stromen vluchtelingen die nauwelijks op hulp kunnen rekenen. Muren, prikkeldraad, traangas. Ter behoud van dat Europa. Tegen de islamisering. Om niet ten onder te gaan. Daarvoor strijdt men met protestborden bij AZC’s, met grote woorden in de Kamer en met prikkeldraad. The wrong battle.

Angst
Want zal het gedroomde Europa blijven bestaan? Of blijft er ook geen steen op de andere? Het is al uit elkaar aan het vallen. Die Europese droom van vrijheid, gelijkheid, broederschap. Van mensenrechten voor iedereen: blank, zwart, moslim. Met vluchtelingenrechten voor oorlogsslachtoffers. Ruimhartig, rationeel en rechtvaardig Europa. Het verschiet van kleur. En van angst. Zeker als blijkt dat het ook binnen onze muren niet veilig is.

De haat groeit
Maar een crisis biedt een keuze. Kiezen we net als de Joden ooit voor het vechten voor de nationale identiteit. Het verzet. De grote woorden. Oorlog, zelfs. Eentje die we niet kunnen winnen, want de haat groeit, met elke bom die valt. Generatie op generatie. Of kiezen we voor het uitleven van de waarden die we verdedigen? Door ze te doen. Voor vluchtelingen, voor oorlogsslachtoffers, voor arme ouderen, voor vroegtijdig schoolverlaters, blanken, zwarten, moslims, joden, christenen, wie dan ook.

Waarden
Leer van die tempel. Dat verwoeste ding. Want er was niets verloren. Met de verwoesting bleek er al een enorme beweging op gang te zijn gekomen. Van Joden die de wereld over zwermden en samen met ‘heidenen’ kleine gemeenschappen vormden die radicaal voor de ander zorgden. Die diepe Joodse waardes bleken levender dan ooit. Zo erg dat Keizer Julianus ter verdediging van de Romeinse religie de ‘heidenpriesters’ met klem oproept om toch meer te gaan zorgen voor armen, wezen en weduwen. Want die ongelovige Galileeërs (later christenen genoemd) zorgen zo goed voor de zelfkant van de samenleving, dat hun aanhang gevaarlijk snel groeit. Het gewapende, agressieve, wat nationalistische verzet tegen de Romeinen leverde een vernietiging van de tempel op. Het trouwe naleven van de waarden waarop de Joodse samenleving was gebouwd, nam het Romeinse rijk van binnenuit over. Totaal. Wat overigens een nieuw en niet al te schoon hoofdstuk inleidde. Want, eenmaal aan de macht, vergaten ze weer hun waarden en bouwden over de ruggen van arme mensen Sint-Pieter-achtige optrekjes.

We strijden niet tegen IS
Maar laten we leren van dat eerste moment. We strijden niet tegen IS, we verdedigen niet Europa, we geloven in een manier van omarmend, opofferend leven omdat we geweld haten. En de ellende die het brengt. We richten gemeenschappen op en verbinden ons met gelijkgestemde gemeenschappen. Tot de propaganda van IS tegen het ‘slechte Westen’ zo weinig hout meer snijdt dat het niet meer overtuigt. Dat is ‘slow change’ maar echter en veelbelovender dan de methode Bush.

Woede opgeven
Laten we ons verbinden met elkaar. Ook als we angst of woede bij de ander tegenkomen. Geen veroordeling. Herkennen, erkennen, omarmen. Tot de ander de woede opgeeft. ‘One day they will have killed enough of us’, zei Martin Luther King ooit. Zover zijn we nog lang niet. Maar of Europa nu bestaat of niet, dat is irrelevant. Als de waarden waarmee het ooit startte, maar leven. In het Midden-Oosten, hier, waar dan ook. Dat is de toekomst. Niet in stenen. Niet in grenzen. Maar in geloof en vertrouwen.

Dat wens ik jullie toe, de komende dagen waarin allerlei verhalen en feiten zullen opduiken. Waarin we ook weer overgaan tot de orde van de dag, want zo gaat dat. Laat dit de richting zijn die we zoeken.

 

Een hartelijke groet,

 

Rikko Voorberg
Amsterdam


Beeld: ANP (15-11-2015), Abir Sultan –Ultraorthodoxe joden kijken naar de oude stadsmuren van Jeruzalem. De muren zijn verlicht in de kleuren van de Franse nationale vlag uit solidariteit voor de slachtoffers van de aanslagen van 13 november in Parijs.