Wie is er schuldig aan het geweld? De islam?

Aan wie ligt het? Je kunt zeggen: Het ligt niet aan mij. Het ligt aan mijn opvoeding. Anderen deden het niet goed en hebben misbruik van mij gemaakt. Ik ontving te weinig. Daar ben ik de dupe van geworden.

Maar je hoort ook: het ligt aan mij. Ik had gezonder moeten leven, vriendelijker moeten zijn. Ik had niet zo lang moeten wachten. Ik had beter moeten opletten, andere keuzes moeten maken.

Bij de duiding van alle onrust en geweld van dit moment komt deze vraag ook steeds terug. Aan wie ligt het? Wie is de veroorzaker? Waar is het begonnen? In deze discussie speelt geloof een rol. En één godsdienst in het bijzonder: de islam.

Ik ben geen politiek commentator en op de vraag aan wie het ligt, weet ik geen antwoord maar ik wil vandaag wel een verhaal over Jezus vertellen, een islamitisch verhaal. Past denk ik bij deze dienst om verder te kijken dan onze neus lang is.

Wie at het derde brood?
In de islam wordt Jezus ook erkend als profeet. Dit verhaal over Jezus komt overigens niet uit de Koran, maar uit de Hadith. Dat is de mondelinge overlevering van wijze woorden of verhalen die de profeet Mohammed ooit verteld zou hebben en die is opgetekend. Het verhaal gaat over de kwestie: Wie at het derde brood?

Jezus gaf op een dag aan een van de mannen uit het gezelschap waarmee hij onderweg was, de opdracht om voedsel te kopen voor de hele groep. De man had niet veel geld meegekregen en hij kocht drie broden. Omdat drie broden nooit genoeg konden zijn voor iedereen, besloot de man zelf alvast één brood op te eten. Toen hij terugkwam gaf hij de overgebleven broden aan Jezus. ‘Wie heeft het derde brood opgegeten?’, vroeg Jezus. En de man antwoordde: ‘Wat bedoel je daarmee? Er zijn slechts twee stukken brood.’ En Jezus zweeg.

En de groep met Jezus ging op pad. Ze gingen op jacht en ze schoten een hert. En toen stond Jezus op en bad luid tot Allah om het hert weer tot leven te wekken. In minder dan een seconde stond het hert op en rende weg. De mannen waren ontzet. Want hoe kon een hert dat eerder nog dood was, waar ze zelfs al van aten, ineens weer opstaan en van hen wegspringen. Hoe was dat mogelijk? Jezus keek naar die ene man en hij zei: ‘In naam van de Ene die dit hert weer levend gemaakt, vraag ik jou: wie heeft het derde brood opgegeten?’ En de man had direct zijn antwoord klaar: “Er waren geen drie broden, er waren slechts twee broden”. En Jezus zweeg. 

En de groep trok verder. Ze arriveerden bij een rivier die buiten haar oevers was getreden. Jezus zei: ‘Pak mijn hand.’ Hand in hand liepen ze op het water naar de overkant. Toen ze daar waren zei iedereen: ‘Hoe kan dit in hemelsnaam.’ En Jezus vroeg weer aan die ene man: ‘In naam van de Ene die ons over het water liet wandelen, wie at het derde brood?’ De man zei direct: ‘Er waren twee broden.’ En Jezus zweeg. 

Ze trokken verder en kwamen in de woestijn. Jezus maakte daar van het zand drie hoopjes. Vervolgens vroeg hij aan Allah om de drie hopen zand in goud te veranderen. Zo gebeurde het. Daar lagen drie staven goud. En Jezus zei: ‘Eén staaf is voor mij’, toen keek hij de man van de broden aan, ‘en één staaf is voor jou en de derde staaf is voor degene die het derde brood heeft gegeten’. En de man zei: ‘Ik at het derde brood.’ En Jezus antwoordde: ‘Dan zijn alle drie de goudstaven voor jou, maar ga niet meer met ons mee.’

De man was hier niet bedroefd over. Hij was gelukkig met het goud en dacht aan wat hij zou kopen. Maar zijn geluk duurde niet lang. Drie dieven zagen hem, ze doodden hem en ze stalen het goud. Een van de dieven kreeg vervolgens de opdracht om in de stad wat te eten te kopen. Onderweg naar de stad vatte hij het plan om het eten te vergiftigen zodat het goud voor hem alleen zou zijn. Maar zijn vrienden smeedden ook een plan. Zij wilden hun collega-dief doden als hij terugkwam uit de stad zodat zij twee het goud met elkaar konden verdelen. En zo ging het ook. De twee dieven vermoordden de derde toen hij terug kwam. En daarna aten zij van het vergiftigde voedsel en zij stierven ook. 

En toen kwam Jezus weer voorbij met zijn vrienden. En daar lagen de dode mannen, de drie dode dieven en de man die het derde brood had gegeten. En Jezus wees naar hen en zei: ‘Kijk, zo werkt het in deze wereld en dit is wat onze wereld doet met degenen die het wereldse leven najagen.

Aan wie ligt het? Wie heeft het gedaan? Wie kan die code kraken? Geldt wie zoet is krijgt lekkers, wie stout is de roe? Of ligt het ingewikkelder? Heeft iemand lang voordat wij er waren dat derde stuk brood gegeten en wordt ons een lesje geleerd? Staat er een aantekening achter onze naam in het grote boek van Sinterklaas?

Hij komt, die redder
Zo’n tweeduizend jaar geleden, toen Jezus rondtrok, had de vraag ‘aan wie ligt het?’ een ander jasje aangetrokken: Het ging toen over de vraag ‘Wie lost het op? Wie bevrijdt ons van de ellende?’ De vraag ‘Wie lost het op?’ en het antwoord van de christelijke godsdienst ‘Jezus redt’ vormen misschien wel de kern van de geestelijke erfenis van tweeduizend jaar Christendom. Wie kan het goedmaken?

Nu heb ik goed nieuws: Hij komt, die redder. Nou ja, niet Jezus zelf. Maar Sinterklaas komt. Je zou zijn komst kunnen zien als reset van het onzalige einde uit het verhaal met die broden. Zodat het goed afloopt. Hoe? Niet het nemen, maar het geven staat bij de Sint centraal en wij zijn dan ook nog eens als gever uitgewist.

Ssst, wij zijn het
Wie heeft die cadeautjes ingepakt? Wie heeft dat gedicht geschreven? Dat zijn wij. Maar dat zeggen we niet. Nog voor geen goud. We geven alle credits aan Sinterklaas. Want de Sint is van iedereen en was wat we gaven eigenlijk niet van ons allemaal?

Ik maak me buitengewone grote zorgen over onze wereld en al het geweld en al die belangen. Die prangende vraag: Wie at het derde brood, wordt misschien wel elke minuut ergens op deze wereld gesteld. Maar vandaag heb ik een andere vraag. Ik heb hier drie chocoladeletters. Mijn vraag luidt: Wie gaf die derde chocoladeletter?

Het was de Sint. Aan hem ligt het. Door hem komt het. En dat wij het waren die bij de kassa stonden, afrekenden, de letters inpakten en gedichten maakten, vertel ik er niet bij. Vertel ook de kinderen niet dat wij het zijn. Dat wij het waren. En als de Sint is vertrokken, blijf dan nog even dicht bij elkaar. Makkers staakt uw wild geraas. Wie gaf de derde chocoladeletter?

Tom Mikkers sprak deze preek uit tijdens de Kerkdienst voor (on)gelovigen op zondag 6 december.

Foto: ANP/Remko de Waal (Sint in museum Van Loon in Amsterdam)


Dienst voor (on)gelovigen bezoeken?
Met Zinvloed ben je van plaats gegarandeerd! Kom met jouw gespreksgroep, bijbelkring, vriendengroep naar deze diensten. Kaartjes kosten dan maar 5 euro pp. (maximaal 10 kaarten per bestelling) en zolang de voorraad strekt info via: [email protected]

Kom je gewoon zelf? Dat kan natuurlijk ook. Bestel dan kaarten via de website van het theaterpand in Weesp. Wees er wel snel bij want de diensten raken altijd uitverkocht.

Over de diensten:
Cabaretier Sara Kroos, predikant Tom Mikkers, tekstschrijfster Coot van Doesburgh en muzikant Martijn Breebaart zijn het vaste team van deze bijzondere zondagmiddagen. Met grote en kleine levensvragen, met muziek, een preek en een column, zijn hun diensten voor gelovigen, ongelovigen, en voor alles daar tussenin. Niet voor niets dat de diensten altijd volledig uitverkocht waren: iedereen voelt zich welkom en het gaat altijd ergens over, maar er wordt ook zeker gelachen. Iedere maand heeft de dienst een ander thema. Met gratis iets lekkers bij de zondagse koffie! Data 8 november, 6 december, 17 januari, 28 februari, 20 maart, 24 april, 22 mei – locatie: Theaterpand Weesp – aanvang 15.00 uur Meer info: http://zone1380.nl/theaterpand-weesp/