Woestijnvaders | De luisteroefening van Nisteros de Grote

Woestijnvaders | De luisteroefening van Nisteros de Grote

Schrijver en theoloog Mattias Rouw geeft een inkijkje in de wijsheden van de Woestijnvaders en -moeders. Vandaag: Nisteros de Grote.

Op een dag vroeg Jozef aan vader Nisteros: ‘Ik kan mijn tong niet onder controle krijgen. Ik blijf maar dingen zeggen waar ik later spijt van krijg. Wat kan ik hier tegen doen?’ De oude man zei: ‘Voel je je kalm en rustig als je praat?’ ‘Nee’, gaf Jozef toe. Daarop antwoordde Nisteros: ‘Als je geen rust en kalmte ervaart, waarom praat je dan? Wees eens stil als anderen met elkaar in gesprek zijn en probeer te luisteren in plaats van te praten.’

Woestijnmonnik Nisteros de Grote (402-480)

nisteros woestijnvaders

Taal is een prachtig middel om uitdrukking te geven aan gevoelens. Zo kunnen woorden blijdschap uitdrukken en om uitleg vragen. Helaas kunnen ze ook schade aanrichten in de vorm van roddel en ongenuanceerde meningen. In het verhaal lezen we over monnik Jozef die een bewuste keuze maakt. Vol goede moed neemt hij zich voor zorgvuldig te zijn in het spreken. Maar ondanks vele pogingen moet Jozef erkennen dat hij zijn tong niet onder controle kan krijgen. Uiteindelijk vraagt hij raad aan de woestijnvader Nisteros.

Advies om te luisteren

Vader Nisteros geeft Jozef messcherp advies, helemaal in lijn met de spiritualiteit van de woestijnmonniken. Hij zegt namelijk niet: ‘Ga maar in je kamer zitten en wees stil’, of, ‘Ga zo veel mogelijk goede dingen zeggen’. In plaats daarvan geeft Nisteros het advies te oefenen in het luisteren. Zo kan Jozef leren de aandacht van zichzelf naar de ander te richten. Zo ontstaat er in een gesprek ruimte en rust voor ontmoeting. Jozef hoeft zich niet verbaal op te dringen, maar mag eenvoudig leren er in stilte te zijn voor de ander.

nisteros woestijnvadersHet idee van ‘luisterend aanwezig zijn’ is heel belangrijk voor monniken. Zij passen dit niet alleen toe op de onderlinge communicatie, maar ook op het bidden. Velen kennen de uitspraak: ‘Bidden is praten met God’, maar zo zien de monniken het niet. Voor hen bestaat écht bidden niet uit praten maar uit luisteren, een houding van ‘actief stil zijn’. Het Griekse woord dat de monnikenliteratuur voor deze houding gebruikt, is hesychia. Er is sprake van hesychia als bidden het stadium van ‘aandachtig zijn’ bereikt, gedragen door een diep besef van de aanwezigheid van God. Gebed is dan niet meer iets wat de monnik doet, maar wat hij is.

Denken en voelen komen samen

Gedachten worden vaak gestuurd door wensen en verwachtingen. Als deze gedachten ongecontroleerd worden toegelaten tijdens het praten, maalt er al snel een wilde stroom van analyses, beelden en redeneringen over de ander door je hoofd. Paradoxaal genoeg schept deze stroom een afstand tussen jou en de ander, zoals tussen degene die observeert en het geobserveerde. Monniken willen zo’n afstand voorkomen, zij zoeken contact. Het verkleinen van de afstand wordt door hen omschreven als een afdalen, van het hoofd naar het hart. Het hart wordt dan een plek waar denken en voelen samenkomen. Het hart wordt dan een plek van gelijkwaardig ontmoeten. Daar doe je niks, daar ben je. Daar moet je niets van de ander, daar ont-moet je de ander.


Meer lezen? Mattias schreef voor Lazarus nog 3 verhalen over Woestijnvaders en -moeders. En onlangs verscheen dit ‘beste theologische boek van 2015’ in luxe magazine-vorm. Meer info over de Woestijnvaders en het boek vind je hier

Illustratie: Jedi Noordegraaf, Studio Vandaar.

Achtergrond: Marcel Enderink, Zolderkamer72