Woestijnvaders | Het leerzame zwijgen van Pambo van Nitrië

Woestijnvaders | Het leerzame zwijgen van Pambo van Nitrië

Theofilus, de bisschop van Alexandrië, reisde eens af naar het gebied Sketis in Egypte. De monniken die daar woonden, voelden zich zeer vereerd door het hoge bezoek en vroegen vader Pambo: ‘Spreek een paar woorden tegen de bisschop, zodat zijn ziel versterkt en opgebouwd wordt.’ Maar de oude man zei: ‘Als hij niets kan leren van mijn zwijgen, is er ook geen hoop dat hij iets zou leren van mijn spreken.’

Woestijnmonnik Pambo van Nitrië (303 – 374)

woestijnvaders

Veel woestijnvaders schrijven over het zwijgen. Niet dat spreken per definitie slecht zou zijn, maar het draagt een zeker gevaar in zich. Je kunt namelijk heel makkelijk blijven praten, zonder dat er daadwerkelijk iets gebeurt. Dan verplaatsen woorden alleen maar lucht en hebben ze geen werkelijke betekenis. De woestijnvaders vinden dat ‘interessant gepraat’ alleen maar afleidt van wat écht belangrijk is. Discussies en theoretische verhandelingen beschouwen zij als drijfzand. Want je kan er in blijven steken en er uiteindelijk in verzanden. Daarom ligt de focus in eerste instantie op het experiment, het praktisch aan de slag gaan, en daar hoort zeker geen geklets bij.

GEEN WOORDEN MAAR DADEN

Woorden kunnen prachtige toekomstbeelden schilderen. Maar met die woorden is de toekomst nog niet gerealiseerd. En als je alleen maar over je plannen blijft praten, gebeurt er nooit iets concreets. Woestijnvader Theodorus heeft dit gevaar scherp in het vizier. Als hij een paar monniken hoort discussiëren, zegt hij streng:

‘Je hebt je vracht niet aan boord gebracht en zelfs geen schip gevonden; maar je ge- draagt je alsof je na een lange reis veilig in de haven ligt, terwijl je de haven nog niet eens bent uitgevaren! Doe eerst wat je moet doen. Stop met discussiëren en ga aan het werk.’

LEERSCHOOL VAN HET ZWIJGEN

In het citaat met de bisschop neemt woestijnvader Pambo het zwijgen erg serieus. Men zegt dat hij soms jaren niet sprak. Dit klinkt misschien ‘over the top’, maar het laat wel iets zien van zijn diepe verlangen niets verkeerds te zeggen. Zo functioneert het zwijgen voor Pambo als belangrijke leerschool om zijn tong onder controle te krijgen. Pambo vindt het niet zijn taak snelle adviezen uit te delen. Snelle adviezen worden namelijk ook snel vergeten. Daarom daagt hij met zijn zwijgen Theofilus uit om verder te gaan dan het snelle scoren met woorden. Pambo’s zwijgen vraagt Theofilus om naast hem te komen zitten. Zo mag de bisschop leren, niet door naar hem te luisteren, maar door naar hem te kijken.

HET INSLIKKEN
 VAN WOORDEN

Hoe zou de waarde van onze woorden veranderen als wij meer tijd zouden nemen voordat we ze uitspreken? En wat zou er gebeuren als we daarbij het accent zouden verleggen van praten naar handelen? Slik eens wat woorden in. Wees eens stil. Want het zwijgen zou je wel eens kunnen helpen meer richting te geven aan wat je doet, dat is tenminste de ervaring die de woestijnmonniken ons voorhouden.

Als je leert de woorden binnen de muren van je gedachten te houden, laat dan door betekenisvolle daden zien waar je voor staat. Daden kunnen het verschil maken: ‘Want je steekt een lamp niet aan om die vervolgens onder een emmer te zetten, maar je zet haar op de kandelaar, en dan schijnt ze voor iedereen in huis,’ wisten de woestijnvaders uit de bijbel. Dus als je wat te melden hebt, laat het dan zien, net zoals de lamp op de kandelaar. De gedachten onder de emmer richten weinig uit, maar als je in beweging komt, kun je écht wat betekenen voor een ander.


Meer lezen? Mattias schreef voor Lazarus nog 3 verhalen over Woestijnvaders en -moeders. En onlangs verscheen dit ‘beste theologische boek van 2015’ in luxe magazine-vorm. Meer info over de Woestijnvaders en het boek vind je hier

Illustratie: Jedi Noordegraaf, Studio Vandaar.

Achtergrond: Marcel Enderink, Zolderkamer72