2016: nieuwe ronde, nieuwe kansen?

Opnieuw beginnen; ik houd er wel van. Het nieuwe schriftje op school (we schrijven rond 1965), de kantoorboekhandel als één grote, frisse, oningevulde mogelijkheid, een nieuwe agenda (een papieren, naast alle digitale), heerlijk. Edoch.
Als bladzijde 1 al niet de ellende van een schrijffout liet zien, bracht bladzijde 2 van het schriftje het probleem van schrijven op de harde ondergrond van het schoolbankje. De notitieboekjes raken alsmaar niet gevuld met de basis voor dat geniale boek dat ik toch echt nog moet schrijven. In de agenda blijken de eerste afspraken niet altijd leuk, en worden beloftevolle ontmoetingen doorgestreept.

Rommel en rafels

In mijn hoofd hoor ik de stem van de traditie uit mijn jeugd: ‘Maar is het dan niet geweldig, lieve mensen, dat we naast dat oud-en-nieuw patroon, waarin al onze mooie plannen en goede voornemens toch sneuvelen, toe mogen leven naar het paasfeest waar we vieren dat er een echt nieuw begin gemaakt kan worden in ons leven. Dat we een overwinnaarsbestaan mogen gaan leiden…’ En. Zo. Voort. Tja.

Als ik eerlijk ben, heeft dat idee van Christus dood en opstanding als nieuw begin in mijn bestaan vaak precies hetzelfde gewerkt als de tijdelijke suggestie van oud en nieuw. Soms, even, zuurstof, opluchting, maar bijna tegelijkertijd verrommelt en verrafelt het leven alweer verder. Loopt er weer van alles weg richting gezeik, chaos en vertwijfeling.

Een op niets gebaseerd ritueel

‘Ik wens u een fijne maskering van de betekenisloosheid van ons bestaan door een arbitraire dagwisseling ceremoniële waarde toe te dichten’, twitterde ene Marten Mantel op oudjaarsdag. Misschien is dat gewoon ook wel wat er aan de hand is. Misschien is de behoefte aan op niets gebaseerde rituelen wel nodig om ons mensen zo nu en dan het idee van de mogelijkheid van een nieuw begin te geven. En misschien is het christendom met z’n verhaal van het ultieme offer in de rij van rituele verhalen dan wel gewoon net even wat sterker dan dieren slachten, wat diepzinniger dan vuurwerk afsteken.

Bom onder het offersysteem

De op 4 november 2015 overleden antropoloog/filosoof René Girard maakte zich onder vakgenoten niet populair door zich tijdens zijn academische loopbaan tot het christendom te bekeren. Na jarenlange studie van allerlei religieuze rituelen in verschillende godsdiensten raakte hij dusdanig onder de indruk van de uniciteit van het christelijk geloof dat hij weinig anders kon dan zich ertoe te wenden. Girard zag dat Christus niet het ultieme offer in een rij was, eindelijk groot genoeg om een boze god tevreden te stellen. Christus is de bom onder het hele offersysteem. In Christus wordt duidelijk dat God anders is. Zo anders dat wij het zelf niet hadden kunnen bedenken.

Onvoorwaardelijke Liefde

Dat het leven betekenisloos zou kunnen zijn, kunnen wij bedenken. En als we daar niet mee kunnen leven: dat er een almachtige God is met wie wordt onderhandeld en afgerekend, tegen wie gesmeekt en aan wie geofferd moet worden, ook dat kunnen wij bedenken.

Maar dat er een onvoorwaardelijke Liefde bestaat die het rommelige en rafelige, het lelijke en onaffe omarmt en doordringt, draagt en van eeuwigheidswaarde voorziet zonder tegenprestaties te eisen, daar begrijp ik niets van.

Een nieuw begin

Als er daadwerkelijk wat verandert in mijn leven: een nieuw schriftje, nieuwe agenda, nieuwe mensen, snap ik dat opnieuw beginnen veel beter. Als het alleen maar een ‘hoe’ is, een verhouding van liefde tegenover alles, inclusief mezelf, terwijl er (nog) niets verandert… Lastig. Net zo ingewikkeld is het om dit onaffe, kleine, betekenisloze (!) gedoe lief te hebben, of het durven om je te laten liefhebben.

Ergens heb ik dus liever die afrekening eens in de zoveel tijd. Zo’n ceremonieel. Die opluchting, even. Dat systeem biedt namelijk nog enige ruimte voor onderhandelingen, smoezen, voor uitstel. Maar als dat ceremonieel ontbreekt, is er niets meer van dat alles, is er geen escape. Niet tot St. Juttemis, niet tot Pasen.

Dan blijft er dus maar één ding over: liefhebben, Blanken. En wel nu. God boven alles en je naaste als jezelf, ook al begrijp je er niets van.