Vreemdelingen in een bang land

Iedereen lijkt bang. Moslims vrezen de reactie van hun medelanders op recente aanslagen in Parijs. Anderen vrezen juist de opkomst van de moslims en het verdwijnen van de cultuur van het christelijke Avondland. Michel Houellebecq, de grote Franse schrijver, fantaseert in zijn laatste roman over de verandering van Frankrijk in een islamitisch land. De beweging PEGIDA (Patriotische Europäer gegen die Islamisierung des Abendlandes) demonstreert in steden als Berlijn en Keulen: we dreigen vreemdelingen te worden in ons eigen land, zeggen zij. En dat is precies de ervaring van velen in de buitenwijken van de grote Europese steden: ze hebben hun straat of buurt langzaam zien veranderen en hun eigen winkel en buurthuis zien verdwijnen. De vertrouwde mensen van vroeger hebben plaats gemaakt voor mensen met een andere kleur, een andere taal en andere gewoontes.

Afkickgroep voor laatste gelovigen

De christenen in dit land weten heel goed wat is het om een minderheid te worden in eigen land. De christelijke kerk is een randverschijnsel geworden in onze cultuur. Vele gebouwen, tradities en structuren verwijzen nog naar oude tijden, maar de realiteit is anders. Drastisch anders dan vijftig jaar geleden. Slechts 10% van de samenleving loopt nog warm voor het christelijke verhaal, in de steden is dat nog geen 3%. De kerk is een hopeloze minderheid geworden. De enige functie die de kerk nog heeft, zei de theoloog Harry Kuitert ooit, is die van afkickgroep voor laatste gelovigen. En dit heeft zijn weerslag op de christelijke kerk en op christenen individueel. Christenen zijn vreemdelingen geworden. Ze wijken af van de norm en zijn hun politieke macht verloren. Niet langer kunnen christenen erop rekenen dat hun waarden breder worden gedeeld in de samenleving. Niet langer is het mogelijk om wetten te maken die hen helpen om hun eigen levensstijl wat consequenter vorm te geven, desnoods ten koste van anderen. Soms is zelfs het tegendeel het geval.

Bang en defensief

Dat kan christenen bang maken en defensief. En laten we eerlijk wezen. Het maakt christenen soms ook bang en defensief. Dan kunnen we gaan staren naar de statistieken en roepen dat het allemaal verschrikkelijk is. Maar eerlijk gezegd: ik heb daar geen zin in. Allereerst geloof ik niet zo in dat mooie christelijke verleden. Ik ben veel te blij dat ik in 2014 leef en niet in 1954. En juist de goede dingen zijn misschien wel te danken aan de achteruitgang van de christelijke invloed. Daar ben ik dan alleen maar blij mee. Maar belangrijker: ik wil niet angstig en defensief leven. Ik geloof er niets van dat ik daartoe als christen geroepen ben. Ik ben op zoek naar een verhaal van hoop en toekomst, juist voor christenen in de minderheid.

Niks te verliezen

En ik denk dat dat dat verhaal er al lang is. Het is het verhaal van de eerste christenen. ‘Jullie zijn als vreemdelingen die ver van huis zijn’, schrijft Petrus, de vriend van Jezus en leider van eerste christelijke kerken. En: ‘Inderdaad, jullie zijn ook vreemdelingen. Jullie zijn ver van huis. Maar dat is juist geen reden voor angst of terugtrekken. Het is juist een hoopvolle gedachte.’ Wie christen is en daarmee vreemdeling wordt, kan juist een vrijheid vinden in dit bange land. Niet langer hoef je loyaal te zijn aan de Nederlandse staat, niet langer hoef je je hoop te vinden in de Nederlandse cultuur, wat die ook moge wezen. Wie vreemdeling is binnen een cultuur hoeft de teloorgang van die cultuur niet te vrezen, want het is zijn eigen cultuur niet eens. ‘Jullie zijn op weg naar de toekomst van God’, zegt Petrus dan ook. Er is dus niet zoveel te verliezen.

Vreemde zonder angst

Maar het betekent meer. Vreemdeling zijn in dit bange land, betekent ook dat je meer gevoel krijgt voor andere vreemdelingen. Je gaat ze beter begrijpen en voelt je meer met hen verbonden. Vreemdelingen met een ander geloof, die angstig worden als hun religie wordt bespot. Of vreemdelingen zonder documenten, van wie de rechten in dit land dagelijks worden geschonden. Of de vervreemden die niet meer weten bij wie ze horen en wie ze kunnen vertrouwen. De ‘vreemde’ christen weet zich met hen verbonden. Hij is ook vreemd, maar is zijn angst verloren. Ik gun dit bange land nog heel veel van dit soort rare snuiters. Het land zou er zomaar van kunnen opknappen.

Deze blog werd eerder gepubliceerd op 21 januari 2015