Wil je gelukkig zíjn of gelukkig wórden?

Wil je gelukkig zíjn of gelukkig wórden?

Vragen kunnen mensen eerder aan het denken zetten dan hapklare antwoorden. Daarvoor wordt ook wel verwezen naar de kunde van de vroedvrouwen. De Griekse filosoof Socrates gebruikt het in de dialogen van Plato als onderdeel van zijn socratische methode. Als een vroedvrouw, die in dit geval helpt bij het ‘baren’ van kennis, stelt hij vragen aan zijn toehoorders die hen aanzetten om zelf tot inzicht te komen. Een goed voorbeeld voor alle leraren.

Opgesloten in de kolenkelder

‘Why be happy when you could be normal?’, dat is zo’n vraag. Het is tevens de titel van de autobiografische roman van Jeanette Winterson. Haar adoptiemoeder stelt haar deze vraag nadat Winterson voor het eerst in haar leven echt gelukkig is in een lesbische relatie. Winterson groeit in de jaren ’70 en ’80 op bij deze depressieve, frigide en gewelddadige vrouw in een arbeidersgezin in Engeland. Ze wordt niet alleen geslagen, maar als straf ook nog eens ’s nachts op straat gezet of in de kolenkelder opgesloten. Allesbehalve een gelukkige kindertijd dus. Daarom zijn haar eerste seksuele ervaringen en de coming out ook zo bevrijdend voor haar.

De moeder van Winterson is niet alleen een draak, maar ook nog zeer religieus en wel van evangelicale snit. Geluk en religie passen voor haar alleen in het hiernamaals. Ze verwacht de Apocalyps: de ondergang van de wereld en de terugkeer van Jezus. Dan gaat het de echte gelovigen voor de wind, want Jezus redt alleen hen. Vandaag de dag mogen zij nog geen geluk verwachten. Haar kuur tegen homoseksualiteit is dan ook een soort demonenuitdrijving.

Gelukskerk

Deze manier van denken staat haaks op het Happinez-geloof. Daarmee bedoel ik niet zozeer het tijdschrift met interviews en reportages over spiritualiteit, wijsheid, gezondheid, cultuur en allerlei tips hoe je gelukkig kunt worden. Het is een religieus totaalaanbod met eigen geluksboeken, festivals, cursussen en een webshop. Zeg maar een kerk nieuwe stijl, die ook economisch succesvol is. Alle scherpe kantjes van religie (dogma’s, hiërarchieën of ethische leerstellingen – bijvoorbeeld over homoseksualiteit) zijn hier eruit gehaald . Hier bepaal je zelf wat je gelukkig maakt. Want mensen hebben geen recht op geluk, maar het recht om naar geluk te streven zoals de onafhankelijkheidsverklaring van de Verenigde Staten van Amerika het verwoordt. Als iemand ongelukkig is, dan is dat zijn eigen schuld. Iedereen is zelf verantwoordelijk voor zijn geluk.

Hemels geluk

Even terug naar de moeder van Winterson: zij heeft wel heel aparte, schadelijke opvattingen over het evangelie. Maar wat betreft christendom en geluk heeft ze een punt, vind ik. Beide gaan pas in het hiernamaals volledig samen en het is uiteindelijk niet de mens die zijn geluk in handen heeft. Geluk komt pas echt in de hemel, al betekent dit natuurlijk niet dat ons bestaan op aarde een living hell mag zijn zoals de kindertijd van Winterson.

Laten we even minder socratisch aan de slag gaan. De Duitse theoloog Henning Luther gaf op de vraag wat geloof is, het volgende antwoord: geloven betekent niet dat alle pijn door God wordt weggenomen, maar dat mensen met die pijn kunnen leven zonder cynisch of apathisch te worden. God belooft wel het heil (geluk in jip-en-janneke-taal) voor allen, maar het is voor later. Deze hoop kan mensen vertrouwen geven in een goede afloop van wat ze in het hier en nu meemaken. Meer hebben christenen niet: geen instant happiness maar het vertrouwen op een andere toekomst.

Als je gelukkig wilt zijn, moet je bij de aanhangers van Happinez aankloppen. Als je gelukkig wilt worden, moet je voor God kiezen.