Eén kerk, geloven we daar nog in?

Eén kerk, geloven we daar nog in?

Almatine flirt verder met cultuurtheoloog en katholiek Frank Bosman. Zou een huwelijk tussen protestanten en katholieken ooit mogelijk zijn?

Wat verwachten we eigenlijk van het flirtgedrag met Rome? Misschien is het goed om nu alvast de verwachtingen te bespreken. Sommige mensen zien flirten als een tijdelijk pleziertje. Geldt dat ook voor het sjansgedrag van protestanten met katholieken?

Wat mij betreft niet. Flirten is een belangrijk begin van iets dat hopelijk wederzijds is, uitgroeit tot liefde en uiteindelijk uitloopt op een huwelijk. Als je de apostolische geloofsbelijdenis, een van de belangrijkste christelijke geloofsbelijdenissen, onderschrijft, kun je niet anders dan de eenheid van de kerk als roeping zien. ‘Ik geloof in één heilige, algemene, christelijke kerk, de gemeenschap der heiligen’.

Maar wat bedoelen we met die eenheid? Wat betekent het?

Moet iedereen katholiek worden?

Of protestant?

Of beginnen we opnieuw met z’n allen?

Of kan alles gewoon zo blijven als het nu is?

Eén kerk?

Ik denk zelf aan een mix van al die mogelijkheden. De Zuid-Afrikaanse Anglicaanse aartsbisschop Desmond Tutu heeft eens gezegd: ‘Wil je een goede oecumeen zijn, dan moet je een goede Anglicaan zijn.’ Daar zit wat in: ken jezelf, maar zoek eenheid. Zoals een vriendin van mij in een katholiek klooster woont, maar protestant blijft.

Eenheid bestaat volgens de Bijbel uit verscheidenheid en dat geeft ruimte. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Aan de ene kant geven we elkaar niet genoeg ruimte, aan de andere kant nemen we de eenheid niet ernstig genoeg op. Je begeven op het ijs van de oecumene is niet makkelijk, er zijn vele sporen en richtingen, voor je het weet ga je onderuit. Maar samen schaatsen is uiteindelijk prettiger dan alleen.

Daarom vroeg ik de katholieke cultuurtheoloog Frank Bosman naar zijn mening. Hij noemt een interessant aspect van eenheid en diversiteit. Volgens hem is een goede onderlinge theologische concurrentie nodig om elkaar scherp te houden en om nooit te vergeten dat de Waarheid out there is: ‘Hoewel we altijd wantrouwig moeten zijn als mensen beweren de Waarheid te bezitten. Niemand bezit de waarheid, de Waarheid bezit ons’. Die houding vraagt nogal wat nederigheid, maar een kritische houding ontbreekt daarin ook niet. In elk geval vraagt het een wederzijds gesprek, lijkt mij.

Katholieken over Protestanten

Volgens Frank komt het flirtgedrag ook van katholieke kant. Zo bewondert hij protestanten om hun enorme toewijding aan de Bijbel. En hebben de katholieken gaandeweg best wat punten overgenomen van de protestanten, zoals die toewijding, de nadruk op de genade van God en het minimaliseren van aflaten. ‘Ik denk dat als Luther nu had geleefd, hij best had kunnen leven met de catholica, zeker met paus Frans.’

Deze onzichtbare vrijage van de catholica met de protestanten leidt volgens hem al tot een antwoord: ‘De protestanten nemen nu weer dingen terug die ze tijdens en na de reformatie hebben weggegooid, maar die in de catholica behouden zijn zoals Aswoensdag.’

Maar Frank is ook kritisch: ‘Wat ik wel ingewikkeld vind aan het protestantisme is de kennelijk ononderdrukbare neiging om bij onderlinge onenigheid je boeltje op te pakken en twee meter verder een eigen kerk te starten. Onze katholieke oortjes tuiten bij kerkelijke constructies als Hersteld Hervormde Kerk die onlangs zich nog heeft afgescheiden. Het is een ondoordringbaar oerwoud van kleine ruzietjes. Zet twee protestanten bij elkaar en je hebt drie kerken’.

Frank heeft een punt en de oorzaak daarvan ligt misschien wel in de oorsprong van het protestantisme zelf. Maar goed, dat betekent niet dat het onveranderlijk is! Daar zijn gelukkig ook genoeg voorbeelden van.

Van flirten naar daten

Ik ben positief over een eventueel huwelijk, maar dan moet er nog wel het een en ander gebeuren. Wat mij betreft gaan we een stap verder dan flirten en bezoekt elke protestant een katholieke dienst en iedere katholiek een protestantse dienst. Dat is het minste wat we kunnen doen. En als dat echt niet kan, kijk dan deze aflevering van de Hokjesman over katholieken. (Jammer genoeg heeft hij er nog geen over protestanten gemaakt.)

Volgens Frank is het ook nodig dat we overeenstemming op fundamentele theologische zaken krijgen, elkaars avondmaal/eucharistie en ambtsdragers erkennen. Dit lijken in eerste instantie zaken die op de agenda van kerkelijke organen en organisaties moeten komen, maar daarnaast blijft dit een kwestie van dialoog. Zolang we met elkaar in gesprek zijn, flirten dus, blijf ik geloven in één heilige, algemene, christelijke kerk.