Wij Moszkowicz en Wij kerk lijken zo op elkaar…

Wij Moszkowicz en Wij kerk lijken zo op elkaar…

Jan keek Wij Moszkowicz, een bijzondere docu over de advocatenfamilie Moszkowicz. Bepaalde scenes kwamen hem bekend voor: uit het kerkelijke leven.

Met open mond en stijgende verbazing bekeek ik de hartverscheurende 2Doc documentaire Wij Moszkowicz. Max Moszkowicz junior volgt zijn aan lager wal geraakte vader Robert, broer van de bekende Bram Moszkowicz en het wonderkind van Max senior.

Robert werkte keihard als jonge advocaat en kon al op 25-jarige leeftijd een villa kopen. Maar vrouwen en drugs bleken een enorme aantrekkingskracht op hem uit te oefenen. Zo heeft hij kinderen bij vier verschillende vrouwen. Een van hen is Max junior.

Max heeft – net als zijn vader – een vreselijke honger naar seks en drugs. Maar zijn vader is een afschrikwekkend voorbeeld voor hem, zo wil hij niet worden. Hij staat bovendien op het punt zelf vader te worden en daardoor is hij vastbesloten om niet in de voetsporen van zijn vader te treden. Hij besluit een documentaire te maken over zijn vader en diens gebrouilleerde relatie met Max senior, de pater familias in de hoop zichzelf ook beter te begrijpen.

De verkeerde vrouw

Wat volgt is een bijzonder emotioneel verhaal. Wat kan er veel misgaan tussen zonen en vaders. Robert trouwde met een niet-Joodse vrouw en dat schoot bij Max senior in het verkeerde keelgat. Als overlevende van Auschwitz-Birkenau waar zijn vader, moeder, broertje en zus de dood vonden, wil hij de Joodse traditie voortzetten. En die Joodse traditie loopt nu eenmaal via de vrouw.

Door zijn huwelijk wordt Robert onterfd en jarenlang genegeerd. Hij is voor zijn vader en voor de rest van de familie een niet-bestaand kind geworden met wie niemand zich wil associëren. Robert komt dat niet te boven en probeert zijn verdriet en boosheid te verzachten met drugs en seks.

‘Houd je nog van je zoon?’

Aan het einde van de documentaire probeert Max junior een ontmoeting tussen twee gekwetste en gebroken mannen te organiseren. Grootvader Max heeft een herseninfarct gehad en kan niet of nauwelijks meer praten en brengt zijn dagen vooral slapend door. Helaas is er geen toestemming voor een draaiende camera, maar het geluid van de korte ontmoeting is te horen. Max junior vraagt aan Zeide (grootvader in het Jiddisch en de aanspreektitel van de oude Max) of hij nog houdt van zijn zoon. Kennelijk knikt de oude baas bevestigend. Je moet echt een brok in je keel wegslikken.

Andere maatstaven

Opvallende is dat Max senior zelf met een katholieke, niet-Joodse vrouw is getrouwd. Een dochter van het gezin dat hem opving na de oorlog. Zeide heeft dus kennelijk andere maatstaven voor zichzelf dan voor zijn zoon en is zelfs bereid om de zoon levenslang te beschadigen voor zijn keuze.

Dan ineens gaat de documentaire Wij Moszkowicz voor mij niet langer meer alleen over de familie Moszkowicz, maar over grote familie van Jezus-volgelingen. We zijn net zo genadig voor onze eigen daden en vaak net zo onbarmhartig voor de keuzes van anderen als de oude, trotse Max senior. En hoewel de christen-familie naar buiten toe een gesloten front lijkt, is zij van binnen net zo pijnlijk gescheurd als het voorhangsel van de tempel toen Jezus stierf.

Dat laatste is iets goeds, dat eerste niet. Je zou dan ook verwachten dat de volgelingen van Jezus eerder kritisch op zichzélf zijn dan op de ander, maar niets lijkt minder waar in de kerken in Nederland. Omwille van de juiste interpretatie van de woorden uit de bijbel worden mensen genegeerd en uitgestoten. Te kijk gezet met een vakkundig uit de context gerukte tekst om de ander te laten voelen dat deze niet voldoet aan de zojuist geciteerde woorden.

We weten het zo goed

Woorden doen pijn. Ik denk dat als je aan Robert Moszkowicz zelf zou vragen wat hij liever gehad zou hebben: deze woorden en haar gevolgen of een flinke afranseling, dat hij waarschijnlijk voor de laatste optie gekozen zou hebben. Woorden maken mensen en relaties kapot, in en buiten de kerk.

We weten vaak heel goed te vertellen hoe een ander ernaast zit en vergeten (of verstoppen) de legio bijbelteksten die ons eigen gedrag zouden kunnen veroordelen. We weten precies wat Gods wil is voor de ander en welke bevelen Jezus heeft gegeven. Totdat het heel dichtbij komt en we beseffen dat we zelf ook niet van onbesproken gedrag zijn. Hoe rechtvaardig zijn we echt?

Maar dat is nou precies waar het om draait: de genade van God voor álle mensen. God die zelf de boel komt oplossen en ons niet denigrerend aanspreekt of verwond met zijn woorden. Ons er niet van langs geeft, maar aanvaart zoals we zijn. Vuil, vies, mislukt en toch mooi en bijzonder gewenst. Ik verlang naar een kerk waar we zo met elkaar omgaan.

Ik gun het Robert en Max senior dat zij zonder woorden hun vete zullen bijleggen. Dat ze elkaar stevig vastpakken en heel hard en lang huilen over alles wat aan beide kanten verkeerd is gegaan. Want vergeving is echt de enige weg tot aanvaarding van de ander. In de hemel en op de aarde.