Wat is Gods antwoord op mijn ‘waarom’?

Wat is Gods antwoord op mijn ‘waarom’?

‘Een beeld zegt meer dan duizend woorden’, zegt het spreekwoord. Voor Wolter was dat absoluut het geval toen hij de film bekeek van de bejubelde regisseur Terrence Malick. Het werd een meditatieve ervaring.

Ik aarzel een beetje om mijn favoriete film ooit hier in de groep te gooien.

Omdat favoriete dingen altijd nogal kwetsbaar zijn. Gaan ze er niet om lachen? Is het niet te grotesk? Gaan ze het wel begrijpen? Ik bedoel dus ook niet favoriet als in ‘mijn favoriete soort ijs’. Ik bedoel hier iets wat gaat over hoe ik de dingen zie, hoe ik het leven leef, iets wat gaat over eigenlijk alle vragen die ik stel. Iets wat in de kern gaat over de expeditie die mij op Lazarus is toebedeeld: God. De queeste van mijn leven. Van ‘het leven’ zou ik zelfs willen zeggen.

Kortom, ik ben inmiddels in een paar blogjes op gang gekomen en dat was aardig, maar nu begin ik de echte vragen te stellen. Je bent voorlopig niet van mij af.

In stilte mijmeren

Malick gaat altijd zo te werk dat hij het plot in zijn films tot een minimum weet terug te brengen en de opeenstapeling van beelden – in combinatie met muziek – het echte werk laat doen. Dat heeft hij hier wel erg ver doorgevoerd: we zitten vijftien minuten lang naar een plotloze film te kijken. Zo wordt het direct ook tot een meditatieve ervaring.

Wat je als kijker van de film tot op dit moment wel weet, is dat het gaat over een man en vrouw die net te horen hebben gekregen dat een van hun kinderen is gestorven. We volgen vooral de vrouw die zich midden in de doolhof van haar rouw bevindt. En haar vragen begint te stellen. Aan God.

Een filmisch antwoord

En dan ‘antwoordt’ God, zoals hij ook Job antwoordde: ‘Waar was jij toen ik de aarde grondvestte?’ En hij begint vervolgens zijn niet te evenaren natuurmacht te tonen. Ik zet ‘antwoordt’ tussen aanhalingstekens, want een echt antwoord op serieuze waaromvragen of kritiek aan het adres van God kun je dit natuurlijk nauwelijks noemen.

Dat ‘antwoord’ is wat deze scène je biedt. Het is een filmische vertolking van heel het proces van evolutie. Met al z’n stuwende, borrelende, uitbarstende, gewelddadige, stille, stromende, stralende, kortom weergaloze kracht.

Dat antwoord van God aan Job heb ik weleens afstotend gevonden. Job lijdt en roept God ter verantwoording. Hij vindt zijn lot – nogal terecht overigens – onrechtvaardig. En wat doet God? Die laat z’n spierballen zien. ‘Moet je eens kijken hoe groot en machtig ik ben en wat ik allemaal voor indrukwekkends gemaakt heb.’

Terrence Malick neemt je mee in een diepere laag van dat ‘antwoord’. Terwijl de natuur in storm en fluistering blijft doorstromen, blijven ook de vragen van de rouwende moeder klinken.

Why?

Where were you?

Who are we to you?

How did you come to me?

Life of my life, I search for you (ze bedoelt haar gestorven zoontje, maar waarom niet tegelijk: God?)

Vragen, vragen. En God beantwoordt met een antwoord dat geen antwoord is, maar ‘zijn’. Puur ‘zijn’. Gods antwoord op mijn vragen is zijn zijn.

Misschien zitten we weleens te veel vast aan de dynamiek die deze wereld nou eenmaal vaak van ons eist: die van actie en reactie, die van vraag en antwoord. Waarom zou je op een vraag niet met stilte antwoorden? Met zijn? Met aanwezigheid?

Als ik vragen aan God stel, of desnoods vragen op de wind mee de lucht inzend: wie zegt dat ik dan antwoord krijg? Zijn mijn vragen niet eerder een vorm van mezelf al levend inweven in het mysterie van Gods aanwezigheid? Is geduld en afwachten uiteindelijk niet wat mij rest?

Bepaald niet weinig

Persoonlijk vind ik dat bepaald niet weinig om het mee uit te houden. Alleen al het feit dat ik nu ademhaal, uit mijn ogen zit te kijken, gedachten heb: genoeg stof om je een leven lang over te verwonderen. En dan is er nog zo veel meer. Te veel eigenlijk. Te veel om te begrijpen. Het is te groot voor mij.

En o mensen, er is nog zoveel meer om te bespreken, alleen al in deze film. Luister maar eens naar deze toelichting die ik tamelijk perfect vind, van bisschop Robert Barron. Ik vertrouw het Father Barron wel even toe voor dit moment. Later!

Foto: scène uit Tree of Life