Alsjeblieft! Een politiek getinte preek op een presenteerblaadje…

Alsjeblieft! Een politiek getinte preek op een presenteerblaadje…

Meer uitgesproken politiek in je preek? Dat kunnen we regelen! Dominee Jan de Visser las deze week de oproep op Lazarus en leverde een verzoekpreek aan. 

Marieta vroeg zich begin van de week af waarom niet veel meer christelijke voorgangers en leiders zich uitspreken tegen de PVV. Dominee Jan de Visser klom direct in de pen, liet zich inspireren door de teksten voor komende zondag in het oecumenisch leesrooster en stuurde ons het resultaat.

Gemeente,

Laten we het hebben over iemand van wie iedereen wel eens gehoord heeft: Mozes. Stel je een woestijn voor, veel zand, hier en daar een berg of een hoge heuvel, rotsen, droog, dat plaatje. We gaan globaal drieëneenhalfduizend jaar terug in de tijd, en we zijn in een woestijn ten zuiden van het huidige land Israël.

Mozes is, zeg maar, de Rutte van die tijd. Met kunst- en vliegwerk wist hij het volk door barre tijden te leiden. Aan de ene kant waren er de wetten en regels die hij op schrift gesteld had, aan de andere kant was er de weerbarstige praktijk met lastige mensen.

Rutte (Mozes) ziet de verkiezingstijd aankomen, en de kans dat hij in de nieuwe fase niet meer de grote leider zal zijn, is een kleine 100%. Hij weet het, er komt geen kabinet Mozes-II, laat staan Mozes-III. (Nou ja, na veertig jaar Mozes moet je misschien wel spreken van Mozes-X en Mozes-XI.)

Overdragen aan een opvolger

Tja, zegt Mozes in een interview, ik heb jullie geen duizenden goudstukken beloofd, maar ik heb jullie wel op de grens gebracht van HBL. HBL?, vraagt de interviewer? Ja, zegt Mozes, Het Beloofde Land, HBL.

Hij moet zijn land, zijn volk, als het ware overdragen aan een opvolger. Hoe zal dat gaan, hoe zal dat eruit zien?
Nu, Mozes houdt daarover een zeer interessante afscheidsrede. Hij kiest zijn favoriete plek, nl. in alle openheid en kwetsbaarheid vlak voor de samengestroomde menigte. Hij heeft geen terrasje, of een ontspannen weekendje nodig, hij staat gewoon voor zijn mensen. En het gaat ongeveer als volgt.

Ik moet afscheid nemen, dat weten jullie. En dat doet zeer. Als ik terugkijk naar de afgelopen veertig jaar, nee, moet ik niet doen. Ik wil graag met jullie vooruitkijken. Er komt een grens in zicht. Nog een paar maanden en dan is het zover. De grens naar een nieuwe tijd.
Het grootste gevaar is, dat jullie gaan denken, dat er een Mozes de Tweede moet komen. Net als in Egypte; daar werden farao’s ook genummerd. Niet doen. Wie er ook komt om mijn plaats in te nemen, het zou niet uit moeten maken voor de manier waarop jullie de toekomst ingaan.

Een paar jaar geleden heb ik op aandringen van mijn schoonvader Jethro een soort rechtbank ingesteld, 70 oudsten. Dat werkt prima, dat is een constante factor, daar kun je van op aan. Als je problemen hebt, kun je bij die mannen terecht. Eigenlijk zou het niet nodig moeten zijn, dat er iemand op mijn plaats komt, want als jullie onderling net zo samenleven, als ik jullie heb voorgehouden, is er niets aan de hand. Problemen en geschillen leg je aan die 70 mensen voor, en klaar is Kees.

Maar ja, ik heb wel geleerd – van jullie – dat het zonder leider niet gaat. Dus ik kom daar zo dadelijk op terug.

Maar eerst, lieve mensen, jullie zelf. Laat je niet van de wijs brengen door wie mijn opvolger wordt. Houd je eigen koers aan, doe en handel vanuit je eigen overtuiging. Heel duidelijk:

  1. je kunt voor het goede kiezen,
  2. je kunt niet kiezen,
  3. je kunt voor het kwade kiezen.

Die laatste twee liggen verraderlijk dicht bij elkaar, dus die neem ik nu gemakshalve maar samen. De uitersten zijn het makkelijkst uit te leggen: het goede en het kwade.

Het goede is: de weg gaan die ik jullie naar beste eer en geweten heb voorgehouden. Bijna iedereen weet het nog wel: de Tien Woorden, de Tien Geboden op de berg Horeb. God dienen en je naaste liefhebben, dat is de kern. Meet daar al het andere maar aan af. Jullie hebben allemaal wel een idee, een plaatje van hoe dat HBL, dat beloofde land eruit ziet, en hoe je daar het beste in kunt leven. Als je het egoïsme dat ons allemaal zo vertrouwd is, nu nu eens van je af kunt zetten, kom je al een eind in de richting van een leefbare samenleving.

Schepselen van de Allerhoogste

Houd rekening met God, houd rekening met elkaar. Ik wil daar maar mee zeggen, dat je nooit uit het oog moet verliezen, dat je een schepsel van de Allerhoogste bent, en dat je het leven en het bestaan alleen aan Hem te danken hebt. Kunnen we lang en kort over praten, maar zo zit het wel in elkaar. Daarvan is het volgende afgeleid: bekijk alle andere mensen als schepselen van de Allerhoogste, die op z’n minst net zo door het leven zouden moeten kunnen gaan als jijzelf. Dus: respect voor je ouders en voor ouderen, geen moord, geen diefstal, geen bedrog in je huwelijk, geen roddel of leugens, geen afgunst. Dat concept, enfin, jullie kennen het. Als ik jullie was, zou ik dat uitdragen in mijn leven in HBL.

Maar toegegeven, het kan ook anders. Je kunt ook zeggen, dat je je van deze voorschriften geen laars aantrekt. En het is zo makkelijk om te zeggen: Ik doe niet aan God. Ik vraag me af, of je daar aan het eind van je leven nog steeds zo over denkt, maar tijdens het leven is het een gemakkelijke houding: je hoeft van geen enkele wandaad verantwoording af te leggen. Die ouderwetse God en zijn geboden: ga toch weg.
Vergis je niet, lieve mensen, dan staat de deur open naar een samenleving – zelfs in Het Beloofde Land – waarin sommige mensen zich hoger, beter en zuiverder achten dan anderen. Jullie zijn potverdikkeme allemaal uit Egypte gekomen, iedereen heeft een geschiedenis, en toch zijn er mensen die denken dat ze meer of beter zij en dat ze réchten, exclusieve rechten, hebben op Het Beloofde Land. Hek erom, niemand erin. Vreselijk!

Je krijgt dan een samenleving waarin jullie niet meer Gods oogappel zullen zijn, maar een doorn in Zijn oog. Heeft God, heb ik ooit verschil gemaakt binnen de groep, binnen het hele volk, zoals jullie nu voor me staan? En ja hoor, ik weet het best, er zijn in de loop van de ja- ren mensen bij gekomen van andere stammen – prima, welkom. En er zijn ook moeders die kinderen gebaard hebben die ‘niet rechtstreeks’ afstammen van de man met wie ze getrouwd zijn, ik weet het. Maar heb ik die kinderen daar ooit op aangesproken? Ik peins er niet over!

Open land

Het Beloofde Land is het land van de groei, de groei van het aantal inwoners, groei van welvaart, groei van de internationale betekenis, groei (zo dit volk kan spelen in de internationale verhoudingen). Maar wie alleen maar zichzelf ziet, en wie niet verder wil kijken dan de grenzen van dit Beloofde Land, komt nooit aan die groei toe. Het Beloofde Land is een open land. Het is niet voor niets, dat de God die jullie uit het vreselijke land Egypte heeft bevrijd, voor jullie een plek heeft uitgekozen, die aan de ene kant begrensd wordt door de zee, en aan de andere kant door de rivier de Jordaan, en een enorm groot meer, de Dode Zee. Iedereen kan nagenoeg ongezien dat land binnenkomen, en dat is ook de bedoeling. Het gaat jullie toch niet lukken om al die grenzen te bewaken. Sta daarom maar open voor invloeden van buitenaf.

Geen andere godsdiensten

Jaja, natuurlijk, onze eigen godsdienst, ik weet het. Wij mogen ons niet vermengen en wij mogen geen andere godsdiensten toelaten; klopt. Je kunt dat opvatten als verboden, als keiharde grenzen. Je kunt het ook beschouwen als aanwijzingen van de Allerhoogste om je niet, nooit, en nimmer uit te leveren aan goden of mensen die jouw godsdienst, onze godsdienst kapot willen maken. Nooit: blijf boven alles God dienen, en vandaaruit zijn mensen – al zijn mensen.

Wie mijn opvolger wordt, geen idee. Het liefst zie ik jullie allemaal als mijn opvolger, in woord en daad. En dat is dan ook mijn boodschap. Leef zoals ik. Wees je uitermate en vaak bewust van je Schepper en van je medemens, graag in die volgorde, en richt vandaaruit de samenleving in Het Beloofde Land in.

De tegenhanger is zo erg. Dan kom je bij mensen die zichzelf belangrijker vinden dan God, en die een boodschap hebben die haaks staat op wat ik net gezegd heb.

Lieve mensen, lieve mensen! Nog geen veertig jaar geleden leefden we in Egypte:

    • We werden onderdrukt, omdat we geen Egyptenaren waren.
    • We werden uitgebuit, omdat we niet van hetzelfde ras waren.
    • We werden mishandeld, omdat we niet dezelfde godsdienst beleden.
    • We waren mensen die ze eigenlijk in Egypte niet wilden hebben.

Maar ja, het was wel lekker voor de Egyptenaren om hun superioriteit op ons te botvieren. Laat het in Het Beloofde Land alsjeblieft niet zover komen. Maar helaas, ik ga dat niet meemaken. Jullie gaan erover. Jullie moeten het zelf gaan maken in Het Beloofde Land. En er komt natuurlijk een nieuwe leider. Of jullie die mogen kiezen? Ach daar ga ik ook niet over. Ik denk dat jullie nieuwe leider er één moet zijn, die van top tot teen uitstraalt God te dienen, en jullie allemaal liefheeft als zichzelf, alleen maar omdat hij weet dat we allemaal, hijzelf ook, schepselen van de Allerhoogste zijn.

Tot zover Mozes aan het einde van zijn regeerperiode. Nog een paar maanden. Dan gaan we het meemaken: wordt het toch een soort Mozes – II, of komt er een nieuw soort slavernij? Op naar het nieuwe Beloofde Land of terug naar het oude Land van de Onderdrukking?

Later, niet veel later, zegt ene Jozua: Ik en mijn huis, wij zullen God dienen.
Jozua?
Jazeker, de man die uiteindelijk is aangewezen als de opvolger van Mozes!

Amen.

Ds. Jan de Visser uit Maassluis is neerlandicus, theoloog en jurist.