Waarde David van Reybrouck: je bent niet zo goddeloos als je denkt

Waarde David van Reybrouck: je bent niet zo goddeloos als je denkt

Ben je ‘goddeloos’ als je niet in God gelooft? Alain betoogt dat de bijbelschrijvers toch echt wat anders bedoelden dan het woord dat de vertalers hebben gekozen. En dat zelfbenoemde goddelozen helemaal niet zo goddeloos hoeven te zijn. 

De Belgische schrijver en Correspondent David van Reybrouck schreef een mooie Ode aan onze religieuze leiders. ‘Ik ben nog even goddeloos als vroeger, maar ik vind die recente uitspraken van religieuze leiders zinniger, indrukwekkender en inspirerender dan het spreken van politieke leiders dat ik dagelijks op mijn Facebookfeed zie passeren’, zegt van Reybrouck ruimhartig.

Diep in je hartje gelovig

Graag ben ik als christelijke theoloog net zo ruimhartig terug. Wat mij betreft ben je minder ‘goddeloos’ dan je zelf zegt, David.

Niet omdat ik zo’n gelovige engerd ben die vermoedt dat je stiekem, ergens in diep in je hartje, toch in God gelooft. Dat idee van de ‘anonieme christen’ is vaak denigrerend en irreëel. Bovendien is het, en dat is het punt van dit blogje, voor mij niet relevant wat je gelooft over God.

Welzalig de man die niet wandelt in de raad der goddelozen

Zo begint het Psalmboek en dat is eigenlijk jammer. De term ‘goddeloze’ is namelijk meestal een uitvinding van bijbelvertalers. Een woord dat je direct associeert met ‘mensen die in geen enkele god geloven’, terwijl het Hebreeuws gewoon spreekt over ‘slechte mensen’. Is iets heel anders.

Compassiegebrek

Dichters van psalmen, spreuken en profetieën schreven hun teksten aan een publiek dat voor 99,99% bestond uit mensen die in een of meerdere goden geloofden. Zo werkte dat toen en daar. Toch hadden ze het graag over het gevaar van ‘goddelozen’. Dat is een kwalificatie die niet, zoals ‘atheïst’, tegenover ‘monotheïst’ staat. Nee, de bijbel zet de ‘goddelozen’ tegenover de ‘rechtvaardigen’.

Een goddeloze is uit op het kwaad, hij toont geen medelijden met zijn medemens

Dát is wat iemand goddeloos maakt volgens de Bijbel. Een gebrek aan compassie. Het bomt dan niet of je in een god gelooft, zoals Donald Trump, of in geen god, zoals David van Reybrouck. Zo roept Jakobus, de broer van Jezus: ‘Kom op, mensen, demonen geloven ook in God, maar dat maakt hen geen goede creaturen, of wel soms?’

De bijbelschrijvers zijn er nooit vanuit gegaan dat de goede mensen gelovig in de kerk zitten en de rest van de wereld van goddeloosheid aan elkaar hangt. Zielenheil hangt niet af van iemands theorie over een eventueel bestaan van een hogere macht. Dat idee is een gedachtekronkel van fundamentalisten als de Westboro Baptists en Richard Dawkins. Maar trap er niet in.

Glimlach van God

Nee, nee, volgens de Bijbel is een goddeloze iemand die zijn medemens niet ziet staan. Terwijl je als beoefener van barmhartigheid, wat je ook wel of niet gelooft, allang op de glimlach van God kunt rekenen.

Want hij is als een boom, geplant aan waterstromen

De scheidslijn goddeloze-rechtvaardige loopt dwars door kerk en wereld heen en zo is dat altijd geweest. Als je het zo bekijkt, is het helemaal niet zo verrassend dat de seculiere David van Reybrouck inspiratie vindt bij de paus – en dat die paus op zijn beurt soms beter met rechtvaardige atheïsten kan praten dan met de christelijke goddelozen van deze wereld.