Je niet schamen over schaamte

Je niet schamen over schaamte

Rikko Voorberg geeft op de vroege ochtend inspiratie om de dag bewust te beginnen. Hij leest om 6 uur de teksten uit een oud kerkelijk leesrooster en zo rond 7 uur deelt hij de gedachte die dan op-popt. Elke werkdag.

Je niet schamen over schaamte – popupgedachte maandag 17 oktober

Ik vind het prettig dat het nog donker is op dit uur. Het is überhaupt wat ik zoek in het leven, in spiritualiteit en in kunst: de aandacht voor het donker. De moed om het binnen te gaan. Het verlangen en de hoop dat het donker zijn greep verliest als ik het niet meer vrees. Zowel het donker van de ander als mijn eigen.

Een vriend en studiegenoot zei ooit eens: ik heb besloten me nooit meer te laten choqueren door wat iemand me zegt. En hij was inderdaad iemand tegen wie je alles kon zeggen. Alles waar je e voor schaamde, alles waar je niet mee voor de dag durfde te komen en wat aan je geweten knaagde. Of dat nu het eindeloze porno kijken was via de inbelmodem die in mijn studententijd nog heel gewoon was of de angst dat een lullig leugentje aan het licht kwam waardoor je die ene docent niet meer onder ogen durfde te komen. Hij had besloten zich niet meer te laten choqueren en was een veilige plaats om je schaamte neer te leggen. Hij zou zich niet schamen voor jou.

Jezus Sirach is een van de zogenaamde apocriefe boeken, net niet de canon gehaald en door sommigen daarom gemeden als de pest: valse leer. Terwijl je met veel meer recht kunt zeggen dat ze ons diep zouden moeten fascineren omdat over het boek ‘10 stappen naar een beter mens’ nooit getwijfeld zou worden door de samenstellers van de Bijbel – die kwam er niet in. Het Boek Jezus Sirach bijna. Vanochtend las ik deze zin eruit: ‘er is schaamte die tot zonde leidt en er is schaamte die eer en genade brengt.’

Ik vind schaamte sowieso fascinerend. Het is een uiterst ongemakkelijke emotie. Je wilt niet zijn wie je bent, dat is misschien wel de bondigste samenvatting van de reden dat schaamte zo irritant is, want hoe je het ook wendt of keert: je zult toch altijd zijn wie je bent – schaamte heeft iets met verwachtingen van doen, voornemens, hoop over wie je zou kunnen zijn of wat je eigenlijk zou willen doen.

De schaamte over een leugen kan je verder en verder het donker induwen. Want men zal er maar achter komen. En een heel web van moeilijke constructies moet zorgen dat de eerste niet ontdekt wordt. En was de eerste nog niet zo heel erg om aan het licht te komen, nu er een heel construct van leugentjes gevormd is, wordt het steeds moeilijker om het licht te zoeken. Nu moet je niet maar één foutje opbiechten maar een hele serie over een langere tijd. Dat doe je dus niet. En het knaagt aan je ziel – die dat helemaal niet lekker vind, dat geknaag.

Er is ook de schaamte die realiseert dat het echt achterlijk is om tegen je partner, je ouders, je docent of wie dan ook te liegen. Dat het echt even rechtgezet moet worden. Zo iemand wil je niet zijn. Een fantastische schaamte. Eervol, en eentje die genade brengt, zegt Jezus Sirach. Lang leven die schaamte. Blijft een ongemakkelijke emotie, maar de gedachte dat je soms hoort te liegen en bedriegen omdat anders het leven moeilijk wordt en je allemaal dingen aanmoet met anderen waar je geen zin aan hebt – die gedachte is pas echt door en door rot. Verleidelijk natuurlijk, maar dan graag die schaamte. Graag die eervolle en genaderijke schaamte.

Padraig O’Tuama is een Ierse dichter die ik zaterdag ontmoette op het Geestdrift-Festival. Hij is katholiek, gelovig en homo en is in zijn geschiedenis keihard door de kerk aangepakt in een poging hem te ‘genezen’ zoals ze zeiden. Priesters door angst en demonen gedreven die jongens met bezweringen en vervloekingen probeerden in een gareel te krijgen waarvan zij dachten dat het zuiver was. Duivels.

Hij is van hen genezen, heeft met hen gebroken en zijn spiritualiteit, hoop en geloven behouden, dat drijft hem nu in zijn werk wereldwijd voor conflict resolution. Hij is een Ier die conflict als geen ander kent, en dus niet enkel politiek, maar ook religieus en sexueel. En in plaats van het afzweren van ideeën rond zonde, vergeving en herstel – omdat het zo verschrikkelijk op hem is toegepast – zweert hij bij zonde, vergeving en herstel. Hij leidt een community in Ierland en hij zegt dat deze drie woorden de kern zijn van zijn gemeenschap. In zijn leven was zonde verschrikkelijk slecht gedefinieerd, ze hebben hem proberen te breken. En hij heeft het begrip zonde, vergeving en heling – waar schaamte absoluut een onderdeel van is – niet weggedaan maar het opnieuw geladen. Hij verteld dat hij moet beseffen dat in zijn gevecht voor bevrijding van homoseksuelen er ook weer allerlei onzuiverheid in kan sluipen. De rol van het slachtoffer omarmen kan een nieuw machtsspelletje zijn. En de enige weg is erkenning. Dan maar laten zien. Out in the open. Dan verliest het duister zijn macht. Omdat we door de angst zijn heengegaan.

Jezus zegt vanochtend tegen twee mensen: Volg mij. De een zegt: sta mij toe terug te gaan mijn vader te begraven. Hij krijgt als antwoord: laat de doden hun doden begraven. Een volgende antwoord op het ‘volg mij’: laat mij eerst afscheid nemen van mijn huisgenoten. Dan zegt Jezus: wie de hand aan de ploeg slaat en achterom blijft kijken, redt het niet met dat koninkrijk dat komt.

Ik vind het nogal brute voorbeelden. Wat ik oppik is de urgentie. Er zijn duizend redenen om nu nog niet iets op te biechten, nu nog niet te bekennen. Misschien als die en die er geen last meer van heeft, als ik die en die eerst heb geïnformeerd.. en we wachten en stellen het uit en het wordt steeds moeilijker. Gewoon maar doen. Het donker is van dichtbij nooit zo donker als je denkt.

Sirach 4:205:7

Openbaring 7:1-8

Lucas 9:51-62