Tijd voor vernieuwing! De dominee is niet de enige slimme hier

Tijd voor vernieuwing! De dominee is niet de enige slimme hier

Robert vindt het tijd voor vernieuwing. Theologen bepalen nog te veel in de kerk. En dat is niet meer nodig. We leven niet in de 17e eeuw!

Vroeger, toen alles nog veel beter was, konden mensen niet lezen. De hele dag waren ze aan het werk, ’s avonds was er te weinig licht, en boeken had men al helemaal niet. In leven blijven kostte erg veel tijd. Voor nadenken, studeren en bespreken was dus geen ruimte.

Daarom waren er geestelijken. Die werden vrijgesteld van werk en konden de hele dag hun neus in de Latijnse boeken steken. Niet dat ze daar veel mogelijkheden voor hadden. De dichtstbijzijnde bibliotheek was ver weg zonder auto, en boek voor boek doorneuzen tot je gevonden had wat je zocht was ook niet erg efficiënt.

De gemeenschappen waren klein en de meeste gelovigen dachten min of meer hetzelfde. In gesprek zijn met iemand die andere ideeën had kwam dan ook niet zo vaak voor. Mensen met revolutionaire standpunten kende je van horen zeggen.

Nu hebben we allemaal boeken, apps en blogs

Tegenwoordig, nu alles slechter is, hebben veel huis-tuin-en-keuken-christenen meer stichtelijke boeken in hun boekenkast dan de gemiddelde 17e-eeuwse predikant. Veel leden van de kerk zijn hoogopgeleid. Zij worden dagelijks gedwongen om na te denken over hun standpunten door contact met andersdenkenden en achtergrondverhalen in kranten en blogs. Een flink aantal kerkmensen heeft een geloofscursus gevolgd, misschien zelfs Grieks en Hebreeuws geleerd op een tochtige zaterdagmiddag. We kunnen de bijbeltekst op zondag in de grondtaal meelezen via een app.

Dat hoeven we zeker niet allemaal te idealiseren. Soms wordt er maar wat geroepen, soms denken we dat we alles maar weten, en niet alles op het internet is even waardevol. Toch mag het duidelijk zijn: de gemiddelde christen heeft anno 2016 flink wat meer geestelijke, theologische en literaire bagage dan onze broeders en zusters in de 17e eeuw. Het enige dat we echt verleerd hebben is het in onze hoofden stampen van letterlijke bijbelteksten. (Daarom verzuchten veel ouderen nog regelmatig dat er geen kennis meer is.)

De vernieuwing is al een feit (en kan een zegen zijn)

Dat geletterd zijn heeft voor- en nadelen. Mijn vader zei ooit dat ze vroeger in zijn tijd gewoon hun kind lieten dopen omdat dat gewoon was. Nu heeft iedere ouder een eigen mening met een eigen doordachte theologie. Hij kon dat waarderen, hoewel dat het natuurlijk niet allemaal makkelijker maakte. Dominees kunnen daar nog wel eens moedeloos van worden. Al die meningen, al die discussies. Waar is de tijd gebleven dat iedereen naar hen luisterde?

Gelukkig hoeven we niet te discussiëren over welke tijd er beter was. Dat ongeletterde, minder doorleefde maar wel eensgezinde verleden, of het versplinterde, tot de komma doordachte en met slechte bronnen onderbouwde heden. We hebben te maken met feiten waar we niets aan kunnen doen. Laten we het accepteren en omarmen: Hoera, we leven in een tijd waarin christenen zich heel graag willen verdiepen, en dat ook kunnen! Gepassioneerde mensen die hun talenten willen inzetten. Wat een zegen!

De theoloog hoeft niet meer alles te bepalen

Maar de meeste kerkstructuren zijn nog op vroeger gericht. Een dominee of voorganger aan het hoofd die alles weet, en een raad om hem heen die vooral pastoraal moet meedenken. Officieel worden alle beslissingen met alle ouderlingen of oudsten genomen, maar in de praktijk is de kennis en de mening van de theologen vaak doorslaggevend. Op zondag zijn zij, vooral ook in de traditionele kerken, alleen aan het woord. Dat levert frustraties op.

Of dat allemaal erg christelijk is, is de vraag, maar het is wel een feit. Mensen die boordevol kennis en kunde zitten willen ook hun geestelijke handen uit de mouwen steken. En waarom ook niet? De voor de hand liggende bezwaren hoeven geen belemmering te zijn als we die erkennen en serieus nemen.

Zo zie ik dat voor me

Geef de professionele theoloog een leidende functie waarbij hij of zij een groep ingelezen leken aanstuurt. Met elkaar denken ze thema’s door, bestuderen ze teksten, en doordenken ze de standpunten. Door de diversiteit van de groep komen meer invalshoeken aan bod, is er oog voor meer thema’s, en wordt het risico verkleind dat bepaalde stokpaardjes of dode hoeken te dominant worden.

De professional houdt de kwaliteit in de gaten, helpt de gemeenteleden bij het uitbouwen van hun kennis en inzicht, en komt automatisch in contact met ideeën waar hij normaal geen zicht op zou krijgen. Dat maakt het beroep van predikant ook diverser en verkleint de kans dat gemeenteleden uitgekeken raken op een kerk omdat de voorganger hen net niet ligt. Er kunnen cursussen ontwikkeld worden die de betrokken gemeenteleden volgen, de plaatselijke theoloog kiest er paar jaar een aantal uit en bezoekt die met zijn mentorgroep.

Tijd voor vernieuwing: omarm de realiteit

Geletterde leken zijn voor veel dominees momenteel een kopzorg, maar kunnen dus ook op positieve wijze ingezet worden in de kerk. Daar mag best iets tegenover staan. Eenheid is belangrijk. Juist van mensen die op die manier ingezet worden mag je vragen of ze eenheid willen uitstralen. Eenheid betekent niet dat je het allemaal eens bent, maar wel dat je afspreekt om bij bepaalde onderwerpen de minste te zijn.

Een kerk waarbij niet die ene dominee of voorganger het beeld bepaalt sluit ook beter aan bij onze cultuur. We zijn gewend aan afwisselende programma’s, verschillende stijlen en diverse sprekers. Dat kennen we van tv en de radio, maar ook van ons werk waarvoor velen lezingen, seminars en personeelsvergaderingen bijwonen. Die haastige beeldcultuur kun je verschrikkelijk vinden, maar het is verstandiger om de feiten onder ogen te zien en de realiteit te omarmen. Met een grotere beeldbepalende kopgroep kun je op zondag meer diversiteit in je diensten krijgen.

Wees niet bang, maar dankbaar voor de leek

Op het moment dat je het monopolie weghaalt bij die ene persoon, en je het gewone kerkvolk erkent in haar capaciteiten, kunnen er de nodige stappen gezet worden in het vernieuwen van kerkdiensten. Een vernieuwing die hard nodig is en verder gaat dan een gitaartje en een beamer. Een vernieuwing die allang voltrokken is op de werkvloer, bij de sportclub en in de politiek. Maar het begint allemaal bij het accepteren van de feiten. Niet meer bang zijn voor de leek met een mening, maar er juist dankbaar gebruik van maken.