‘Radicaal geloof een fase? Hahaha. Ik geloof er niks van’

‘Radicaal geloof een fase? Hahaha. Ik geloof er niks van’

De Amerikaanse activist Shane Claiborne strijdt voor gerechtigheid. Komende week is hij in Nederland voor de voorjaarsconventie van CWN. Daan interviewde hem al eerder tijdens de vorige The Justice Conference.   

Vijf jaar geleden las ik het boek Hoe Jezus de wereld op zijn kop zet (en mijn leven ook) van Shane Claiborne. Deze christenactivist stichtte een gemeenschap in een van de armste wijken in Philadelphia, organiseerde jubeljaaracties op Wall Street om te protesteren tegen de ongelijke verdeling van rijkdom. In 2003 reisde hij als Amerikaan om solidair te zijn met de Iraki’s tijdens de bombardementen.

Het boek zette ook mijn wereld op z’n kop. Deze Shane had Jezus begrepen. Vergeleken bij hem was het christendom dat ik kende maar laf. Ik begon aan m’n eigen zoektocht om te ontdekken wat ik wilde met deze radicale vorm van geloof. De keuze voor mijn masteropleiding Peace, Trauma & Religion en het wonen in een leefgemeenschap zijn geïnspireerd door Shane. Je begrijpt: voor mij is dit niet zomaar een interview. Ik ben ongelofelijk benieuwd naar de antwoorden van deze man die met zijn boek zo’n indruk op me maakte.

Je noemt jezelf een ‘ordinary radical’. Wat bedoel je daarmee?
‘Ik ben het woord ‘radicaal’ gaan waarderen en gebruiken, omdat het ten diepste geworteld betekent. Voor mij houdt het in dat ik op zoek ga naar de wortels van wat het betekent om christen te zijn. Ik bedoel er niet iets extreems of fundamentalistisch mee. Daarom combineer ik het met het woord ‘ordinary’.
Toen Martin Luther King werd verweten dat hij te onaangepast was, zei hij: ‘Het probleem is dat we ons te veel te veel hebben aangepast aan ongerechtigheid.’ Soms lijkt iets heel extreem of radicaal, omdat ongerechtigheid de norm geworden is. Dat wij denken dat de wereld een veilige plek is terwijl massa’s mensen in armoede leven, terwijl een handjevol mensen alles kan krijgen wat ze willen.’

Je bent een witte man in Amerika. Je had voor een heel ander leven kunnen kiezen. Waarom ben je dit gaan doen?
‘Het begon met vrienden die me meenamen om rond te hangen met lui van de straat. Ik ben wakker geschud door de realiteit van het wapengeweld in onze buurten en het geweld dat door onze overheden wordt uitgevoerd over de hele wereld. Tegelijkertijd heb ik de positieve kracht van geweldloosheid gezien. Het is een voortdurend leerproces. Bijvoorbeeld als het gaat over rassengelijkheid. Ik ben echt aan het leren wat het betekent om een witte man te zijn. Luisteren is daarin heel belangrijk. Moeder Teresa en Óscar Romero benadrukten heel erg dat ze een ‘stem voor de stemlozen’ wilden zijn. We ontdekken echter steeds meer dat veel mensen wel een stem hebben, maar dat er niet naar ze wordt geluisterd. Soms hoeven we geen stem voor iemand te zijn, maar moeten we het geluid versterken, naar ze luisteren, zorgen dat er wórdt geluisterd. Er zijn fantastische stemmen om naar te luisteren.’

‘Niet iedereen hoeft de straat op. Er zijn talloze manieren om tegen onrecht in opstand te komen’ 

Mensen zeggen vaak tegen een zogenaamde Shane Claiborne-again dat het activisme een fase is. Dat je wel bijdraait als je ouder wordt.
‘Mijn mentors zijn in de 80 en 90. Ik denk aan zuster Margaret, die onlangs 86 werd. Zij is onder andere aangesloten bij de ploegscharenbeweging en de Catholic Worker. Ze lag in het ziekenhuis en was er ernstig aan toe. Drie dagen later belde ik naar het ziekenhuis om te checken hoe het met haar ging. Ze zeiden: ‘Oh, ze is helemaal beter. Het gaat zo goed met haar dat ze zojuist gearresteerd is bij het Pentagon.’ Hahaha. Radicaal geloof een fase? Ik geloof er niks van.’

Toch zijn er ook christenen die niets hebben met deze radicale manier van activisme…
‘Niet iedereen hoeft de straat op. Ik denk dat iedereen een andere rol heeft. De mensen uit North Carolina die op dit moment strijden tegen de doodstraf, komen uit de medische wereld. Ze verzetten zich door te weigeren om mee te werken. Daarmee blokkeren ze de uitvoer van een executie, omdat daar volgens het protocol een medische staf bij aanwezig moet zijn. Ze zeggen dat ze gezworen hebben om niemand schade toe te brengen en dat de doodstraf een schending is van hun eed. Ik denk dus dat we allemaal op talloze manieren tegen onrecht in opstand kunnen komen en in de weg kunnen gaan staan van wat mensen vernietigt.’

Wat zou je adviseren aan de mensen die op zoek zijn naar hun weg hierin?
‘Luister naar mensen die het meest geraakt worden door onrecht. We moeten niet beginnen met allerlei aannames over wat zij nodig hebben. We moeten de ruimte geven aan de mensen die het meest lijden om ons te leren hoe we kunnen participeren.
Moeder Teresa zei het zo: ‘Het is misschien best in de mode om over de armen te praten, maar niet zo in de mode om mét de armen te praten.’ Als je dichtbij de mensen staat die lijden, kom je er vanzelf achter wat je kunt doen.’

‘Het doden van mensen valt niet te verzoenen met wat Jezus deed’

Jij bent voor geweldloosheid. In Nederland zijn er christelijke politici die instemden met een besluit om ISIS te bombarderen. Volgens hen is er verschil in een persoonlijke keuze voor geweldloosheid en noodzakelijk, rechtvaardig geweld van de overheid. Wat vind je daarvan?
‘Het slaat nergens op om dat te scheiden. De vroege christenen hadden een ijzersterke ‘pro-life’-ethiek. Ze spraken zich uit tegen de doodstraf, militarisme, oorlog, abortus, tegen alles dat het leven vernietigt. Waarom zou een misdaad van een individu opeens goed zijn als we het massaal doen? Waarom doden we dan mensen die doden om te laten zien dat doden fout is? We verkrachten mensen die verkrachten toch ook niet om ze zo te laten zien dat het fout is?
Het breekt mijn hart als christenen dit doen. Ik denk dat christenen de boodschap moeten brengen die Jezus had. Hij maakte dit onderscheid absoluut niet. In de vroege kerk werd gezegd: Als iemand in het leger dient dan moeten we een nieuwe roeping voor deze persoon vinden voor na zijn doop. Omdat het doden van mensen niet te verzoenen valt met wat Jezus deed.’

Donald Trump wint de verkiezingen in Amerika, in Nederland wint het populisme ook steeds meer terrein. Veel mensen zijn bang. Wat is jouw boodschap?
‘Ik zou iedereen willen uitnodigen om in verkiezingstijd elke dag de Bergrede te lezen. Gandhi deed dit ook. Hij las ‘m elke morgen en vroeg zich af: wat zegt dit over mijn prioriteiten en hoe onderscheid ik de Geest in dit alles? Ik doe deze uitnodiging omdat ik echt geloof dat het Woord levend is en belichaamd wordt in Jezus. Je hoeft niet lang na te denken als je de woorden van Trump hoort en de Bergrede leest, om te zien dat ze compleet haaks op elkaar staan. Het breekt mijn hart als ik zie dat veel christenen Jezus hierin helemaal kwijt zijn.

Het lijkt soms allemaal zo hopeloos dat je er cynisch van kunt worden. Hoe houd jij de moed erin?
‘Omring je met hoopvolle mensen. Ironisch genoeg zijn de meest hoopvolle mensen vaak de mensen van wie je zou verwachten dat ze alle hoop verloren hebben. Dat is op het moment in de VS ook zo: de mensen van wie je denkt dat ze alle reden hebben om bang te zijn, hebben geen angst. Ik ga om met en blijf dichtbij de mensen die diep geleden hebben, omdat hun perspectief vaak het meest behulpzaam is. Ik vind het geweldig om te spreken met mensen uit de Burgerrechtenbeweging. Om samen te bidden met mensen die ergens doorheen zijn gegaan en weten dat het niets nieuws is. Het betekent veel om van hen te horen: ‘We komen er wel doorheen.’’

Shane is behalve schrijver en activist ook oprichter van de Red Letter Christians.