Denk! Denk dan na

Denk! Denk dan na

Rikko Voorberg geeft op de vroege ochtend inspiratie om de dag bewust te beginnen. Hij leest om 6 uur de teksten uit een oud kerkelijk leesrooster en zo rond 7 uur deelt hij de gedachte die dan op-popt. Elke werkdag.

Denk! Denk dan! – PopUpGedachte dinsdag 17 januari

Het is aardedonker om me heen, links en rechts heb ik wat kaarsjes aangestoken en de accu van mijn laptop heeft nog een paar uurtjes te gaan dan is het ook daarmee gebeurd. Buiten hoor je niets, de wolken die altijd iets oranje kleuren van de weerschijn van de stad zijn wit en grijs. De stad is donker, 364.000 huishoudens zonder stroom. Hier en daar zie ik een flakkerend weerschijn achter een raam, iemand die vroeg naar zijn werk moet en net als ik ergens een kaars heeft gevonden. Oh, gezegende afhankelijkheid. Niets werkt meer met één storing. Geen tram, geen verwarming, geen waterkoker, alleen nog wat resten in accu’s van telefoons en laptops. Dat zie je helemaal niet, dat besef je helemaal niet, als het allemaal gewoon loopt. Nu wel, even, die ene stop en we zijn jaren terug in de tijd.

Gisteravond mocht ik vanwege een boek waar ik iets aan heb bijgedragen dineren met allerlei wetenschappers en kunstenaars uit Nederland. 100 denkers, die iets hadden geschreven op de vraag van Anton Corbijn: waar verzet jij je tegen, met het motto van the Sex Pistols: anger is an energy. Kolfje naar mijn hand maar vooral leuk om te dineren met voor mij onbekenden die iets heel goed konden naar het oordeel van de samenstellers van dit boekje.

Zo’n eerste moment van binnenkomst is altijd wat moeilijk door te komen. Je krijgt een hand, een prosecco en daar staat een groep mensen die al iemand gevonden heeft om mee te praten. Ik drentel er wat om heen, probeer me onafhankelijk te voelen, neem nog een borrelhapje en kom dan een kunstenaar te tegen, een beeldenmaker, hij had iets geschreven over een bezoek aan de Paus, als atheïst, met Cees Notenboom. Hij maakt beelden en vertelde over een eigen pieta.
En vanochtend zegt Jesaja: ‘mensen die godenbeelden maken zijn niets.’ Goed, dat is een oude tekst maar daarmee wordt het nog niet in alle gevallen waar. De man die ik sprak was wel degelijk iemand. ‘Mensen die godenbeelden maken zijn niets en al hun bewonderaars zullen bedrogen uitkomen.’ Dat zou dan zelfs gelden voor de Paus. Interessant.

Jesaja legt zichzelf uit: ‘Iemand velt een laurierboom die hij heeft geplant en die gegroeid is door de regen. (belangrijk toegevoegd detail: de man moest wachten op de regen, de boom moest wachten op de regen, weinig eigen kracht), hij velt die boom en die dient hem tot brandhout, hij wordt warm en zegt: ah lekker warm, ik voel de gloed van het vuur’ en van de rest – en dan komt het – en van de rest makat hij een godenbeeld waarvoor hij neerknielt en zegt: ‘Redt mij, want u bent mijn God’. Ze missen het inzicht, zegt Jesaja, om te bedenken: ik buig me neer voor een blok hout. Wat zij koesteren is as, een verwarde geest brengt hen op een dwaalspoor.’

Ironie avant la lettre. Theo Maassen, Hans Teeuwen, Jesaja uit de Bijbel. De beeldenmaker is niet zozeer het probleem, gelukkig Sander, mede-schrijver aan het boekje, maar de godenmaker. En de ontmaskering gebeurt op grond van logica, een beetje helder nadenken. De helft van de boom is brandhout, de ander moet je leven redden, terwijl zelfs het hout onmachtig moest afwachten of er genoeg regen was om te volgroeien. Noem het een godheid.

Er zit een oproep in het joods-christendom om te blijven denken. En dat zou je niet zeggen als je stukken van die geschiedenis van de kerk ziet en hoe er gereageerd is op de wetenschap. Toch waren het juist wetenschappers in kloosters en kerkelijke universiteiten die tot de grootste ontdekkingen kwamen. Het hele christendom heeft voor een enorme boost gezorgd in het denken. De wereld was niet meer magisch, je hoefde niet je van de domme te houden omdat de goden anders boos zouden worden, je moest je verdiepen. Het is zo lekker om gewoon goedgelovig op je plekje te blijven zitten en te menen dat anderen het wel weten. Om gewoon mee te spelen met de rituelen omdat iedereen het doet. Maar, Paulus vanochtend aan een vroeg kerkje, eerste eeuw, in Efeze: ‘door Jezus wordt duidelijk,’ zegt hij, ‘dat u uw oude mens die te gronde gaat aan bedriegelijke begeerte moet afleggen, dat uw geest en uw denken voortdurend vernieuwd moeten worden.’ En dat is niet perse makkelijk. Nieuw betekent het oude loslaten, terwijl je nog niet weet of het wel klopt. Nieuw betekent strijd met de hoeders van het oude. Toch zit het erin. Blijven vernieuwen, onderzoeken, verkennen. Niet het comfort van de status quo. De eindeloos nieuwsgierige wetenschapper zit dichter op de beweging die Jezus voor ogen had dan de behoeder van het ritueel en de godsdienst.

Als Jezus vanochtend bekritiseert wordt omdat hij mensen op nogal bijzondere manier schijnt te genezen. Dat zeggen de verhalen, over mentale macht, over een gezag over geesten die de mens gevangen kunnen houden, ziekte, etcetera. Onnavolgbaar, ook voor zijn tijdgenoten, maar ze konden er zo niet omheen dat ze het hebben opgeschreven. En hij krijgt kritiek, want wat hij doet kan helemaal niet. Dat kan dus niet goed zijn. Hij doet dit in opdracht van de duivel zelf, fluisteren ze, ziel aan de duivel verkocht. Domme bijgelovigen, zegt Jezus. En dan gaat hij niet op zijn strepen staan maar komt met logica: als de duivel kwade geesten uitdrijft, dan is hij toch tegen zichzelf verdeeld? Hoe kan Satan zichzelf uitdrijven.’ Denk na, moppert de man van Nazareth, denk na voordat je dit soort zieke twijfel zaait.

Helder denken, godenbeelden maken maar weten dat het steen is, hout, dat het niets kan. Zelf een godsbeeld bedenken als mens en dan realiseren dat dit ook niets kan. Dat het een hersenschim is. Dus als je iets gelooft, moet het hout snijden. Moet er aantoonbare reden voor zijn. Dat christendom is in de kern zo gek nog niet, al zou je dat in de praktijk niet altijd zeggen. Met deze stroomstoring is mijn beeld van de onafhankelijke mens anno 2017 in elk geval weer even voelbaar in elkaar gedonderd, we hebben ons alleen maar afhankelijker gemaakt. Beter om maar te weten en blij met kaarsjes en lucifers. Veel goeds!

Jesaja 44:9-20

Efeziërs 4:17-32

Marcus 3:20-35