Weduwen, red ons in 2017!

Weduwen, red ons in 2017!

‘Let op de weduwen’, zegt Alain. Net als in de Bijbel spelen ze ook in 2017 een sleutelrol. Van hen kunnen we leren om ‘getrouwd te zijn met hoop op bevrijding’.  

Er ontbrak een naam in mijn Jaaroverzicht 2016. In december overleden: theoloog Hebe Kohlbrugge. 102 jaar oud geworden, kleine vrouw, grootse historie. Smokkelde microfilms naar Zwitserland voor het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog. Belandde in een Duits strafkamp. Bracht daarna verboden bijbels naar de Sovjet-Unie in plaats van een oorlogstrauma te verwerken. Of ze zichzelf een held vond? Welnee; ze deed gewoon af en toe iets voor het verzet, zoals ze ook weleens naar de bakker ging om broodjes te bakken.

Tijdens het voorbereiden van een preek over de bijbelse Hanna dwalen mijn gedachten steeds naar Hebe Kohlbrugge. Het verhaal van Hanna volgt direct op het kerstverhaal.  Jozef en Maria nemen baby Jezus mee naar de tempel, en treffen daar een oude profetes die het kindje in haar armen wiegt. Hanna, een weduwe die al 84 jaar in de tempel woont, vastend en biddend om de bevrijding van Jeruzalem.

Maria en Marta, daar heb je ze weer

Waarom ik bij Hanna gelijk aan Hebe Kohlbrugge moet denken? Omdat ze beiden alleengaande oude vrouwen waren. Getrouwd met de hoop op bevrijding. Maar Hanna goot het in de vorm van bidden en vasten. Hebe zette haar hoop om in harde verzetsdaden. Oh ja, daar heb je weer zo’n eeuwige tegenstelling tussen mijn geliefde Marta en Maria, de vlijtige en de vrome.

Hanna leek wat dat betreft meer op Corrie ten Boom. Die samen met Hebe Kohlbrugge in Kamp Ravensbrück heeft gezeten. Maar deze twee geloofshelden mochten elkaar niet. Zoals Hebe zelf zegt in een kostelijk gesprek met Wilfred Hermans:

Corrie is Corrie. We ontweken elkaar een beetje, we mochten elkaar niet. Waarom niet? Dat zal ik je vertellen. Er waren communistische meisjes die de moed hadden om tijdens het schoonmaken medicijnen te stelen. Daarmee riskeerden ze hun leven. Ze wisten dat Corrie eerlijk was, dus ze legden die medicijnen op een plek waar Corrie vaak kwam. Zij vond de medicijnen en deelde ze keurig uit. Ze zei dan, met de handen in de lucht: ‘God stuurt deze medicijnen uit de hemel!’ Dat vond ik flauwekul. Die meisjes regelden dat toch? Onze-Lieve-Heer regende geen pilletjes. Je vraagt of Hij die meiden misschien de moed gaf? Quatsch! Allemaal quatsch.

De kerk is een oude dame

84 jaar was Hanna weduwe. Zeven (het getal van de volheid) keer twaalf (het aantal stammen van Israël en discipelen van Jezus). Volgens mij staat Hanna symbool voor alle gelovigen, de volheid van Gods volk. Welk beeld voor de kerk kan er krachtiger zijn dan dat van een oude dame die getrouwd is met de hoop op bevrijding? Ik kan deze dagen geen mooiere metafoor voor het geloof bedenken dan deze Hanna, met haar twee dochters. Een biddende Corrie ten Boom en een opstandige Hebe Kohlbrugge, twee uitingsvormen van dezelfde oerkracht: levenslange toewijding aan Hoop.

Zo gaat het verhaal. Jozef en Maria rennen rond, doen wat er van hen verlangd wordt, consultatiebureau, vieze luier, kraambezoek – Hanna zet hen stil. Geen partner, geen carrière, wel dag en nacht in de tempel in de hoop op Verlossing. Hanna wiegt het kind. Spreekt er grote woorden over uit. Heeft het over bevrijding. Hanna, de gelovige weduwe die een spaak steekt in het wiel van de wereld die maar doordraait.

Ook in de bijbel zijn weduwen heel belangrijk

Even verder zoekend op het woordje ‘weduwe’ in de bijbel ontdek je dat deze groep een sleutelrol speelt. In de wetten van Mozes, waar hun kwetsbare sociale status wordt beschermd. In de verhalen waarin godsmannen als Elia en Jezus hen uitkomst bieden door een wonder. In het gefoeter van de profeten op iedereen die niet naar weduwen omziet. In de vroege kerk, waar weduwen een sleutelrol mochten vervullen in het verspreiden van het evangelie.

En in het boek Openbaring. Helemaal aan het eind van de bijbel zet de auteur twee soorten mensen tegenover elkaar. Aan de ene kant heb je de moordzuchtige roofstad Babylon. Rijk van slavernij, dronken van decadente tirannenfeestjes. Dit roept ze:

Ik zit hier als een koningin, niet als een arme weduwe. Mij zal niets gebeuren!
– Babylon in Openbaring 18

Het ultieme teken van arrogantie in de bijbel is dit: neerbuigend spreken over de weduwen.

Dit is de kant die we moeten kiezen

Tegenover dat arrogante menstype waar geen eer aan te behalen valt, zet Openbaring dan helemaal aan het einde een andere stad: Jeruzalem. De stad met zeven engelen en twaalf poorten. De weduwe waar Hanna 84 jaar symbool voor staat. Dat is de kant waar je moet gaan staan, zegt de bijbel. De kant van: ik lijd aan de wereld maar het komt goed. De kant van: ik heb het niet rijk, maar ik kan iedereen recht en liefdevol in de ogen kijken. De kant van: ik wijd mijn leven aan de hoop op bevrijding. Leef maar met die weduwe in gedachten, zegt de bijbel – want aan het eind van het liedje wordt de redding geboren en is Jeruzalem de bruid.

‘Het is niet door testosteron dat we gered worden’, zette ik boven mijn jaaroverzicht van 2016. Jullie hadden nog iets van me tegoed: de richting die we wél op moeten met elkaar. Dat is die van Hanna (en Hebe!). De kerk als hoopvolle weduwe tegenover de hysterische neurotische agressors – ik geloof erin voor 2017.