Dit zijn (enkele) vragen die de Bijbelblogs van Rob oproepen

Dit zijn (enkele) vragen die de Bijbelblogs van Rob oproepen

Jona, homo’s, Jezus, Dagon, Paulus: ze komen allemaal voorbij in dit blog van Rob, waarin hij reageert op lezers. ‘Wat voor een God zou boos worden op mensen omdat ze zijn wie ze zijn?’

Met welke Frederick Buechner kan ik het beste beginnen?

Ik zou beginnen met z’n boek ‘Listening to Your Life’. (Niet in het Nederlands verschenen.)

Apocalyps betekent toch verwoesting?

Rob, je verbaasde me door niet in te gaan op de veelvoorkomende historische misvatting over het woord ‘apocalyps’. Het heeft helemaal niet te maken met verwoesting, of dat nu profetisch of actueel is. Het betekent iets heel anders.  Het is een boek dat gaat over een wonderbaarlijk begin… de openbaring van Christus in ieder van ons.

Geweldig, je bent me een stapje voor! Ik zat te denken om hierover te schrijven in een komende blog, want het woord apocalyps betekent letterlijk onthullen of openbaren of aan het licht brengen. Het gaat over dingen die worden getoond zoals ze werkelijk zijn… Een ware onthulling is dan ook niet iets wat gevreesd moet worden of waartegen je moet opzien, maar iets waarop je hoopt en wat je viert, als het kwaad wordt verpletterd en het geweld een einde vindt, en het onrecht tot een eind is gebracht wanneer God alle dingen rechtzet.

Op zoek naar nieuwe beelden

Wat moeten we met al dat gepraat over bloed en zo als het gaat over Jezus en het kruis?

In de Oudheid boden mensen slachtoffers aan hun goden aan om hen tevreden te stellen en te zorgen dat ze hun kant bleven kiezen. Dat was hoe je met goden omging, dat was hoe je over godsdienst sprak. Ze vergoten het bloed van offerdieren en hoopten zo vrede te sluiten met hun goden.

Dus toen de eerste christenen spraken over Jezus die stierf aan het kruis, praatten ze natuurlijk over Hem in een taal die hun omgeving zou begrijpen. En al dat gepraat over bloed is één van die manieren. Ze beweerden dat Jezus een einde had gemaakt aan die bloederige manier van denken over goden en dat we alleen nog maar de vrede die we met God hebben hoeven te vieren. We offeren ons leven als een levende daad van dankbaarheid, en dat doen we vooral door onze naaste lief te hebben. En dat was, natuurlijk, een enorme ontwikkeling in het menselijk bewustzijn.

Bloedtaal was dus een van de vele beelden die mensen gebruikten om te vertellen over Jezus aan het kruis. Ze gebruikten ook economische beeldspraak en voorbeelden van gezin en relaties. (Daarover heb ik uitgebreider geschreven in mijn boek ‘En de meeste van deze is… Liefde’.)

Nog één opmerking: interessant om moderne mensen liederen vol bloedbeeldspraak te horen zingen in de kerk. Niet dat die beelden niet krachtig kunnen zijn, maar we leven nu niet meer in een cultuur van bloedoffers, waarin mensen de goden nog steeds op die manier beschouwen. Misschien is de reden dat je je vraag stelde het gevoel dat deze beelden niet langer dezelfde culturele weerklank hebben die ze eens bezaten. Wat de vraag oproept: welke beelden en metaforen uit de wereld van vandaag zouden kunnen helpen om mensen te verbinden met het kruis? (Hier heb ik er alvast een: is het je opgevallen hoeveel mensen, sinds de geboorte van internet, praten over verbonden zijn met God en elkaar?)

Letterlijk lezen heeft weinig diepgang

Hoe ga je om met beschuldigingen van ketterij en ‘de Bijbel niet serieus nemen omdat je het niet letterlijk neemt’? Wat kun je doen in christelijke groeperingen die zo’n afkeer hebben van intellectuele vragen die meer vereisen dan een ‘Zijn wegen zijn hoger dan de onze’-antwoord?

Allereerst, er is een verschil tussen iets letterlijk lezen en het geletterd lezen. Als je iets geletterd leest, dan lees je het in de vorm waarin het tot je komt; zoals poëzie, evangelie of een brief. Geletterd lezen betekent in feite dat je het juist meer serieus neemt dan wanneer je het oppervlakkig, letterlijk, leest; zonder diepgang. Een letterlijke lezing houdt geen rekening met de vorm waarin de tekst feitelijk tot ons komt…

Wat je vraag betreft over wat je moet doen in zo’n setting, ik ben van plan daarover wat uitgebreider te schrijven over een paar weken…

De goden, de vis en Jona

Gebruikt God soms andere goden om zelf een punt te maken?

Rob, briljante blog, zoals altijd. Gods natuur die geopenbaard wordt in zijn zegen voor de inwoners van Nineve is essentieel. Maar voegt dat stuk over die vis niet ook een verbluffend detail toe? Het feit dat het de dood en opstanding van Christus voorafschaduwt (Matt 12:40) vind ik prachtig, net als het feit dat de Ninevieten Dagon aanbaden, een vis-god uit de zee, wat kan betekenen dat Jona door hen werd gezien als een profeet, omdat hij in de vis zat. Verder zal hij er spookachtig wit hebben uitgezien door al die spijsverteringszuren, echt episch.

Ja, Dagon! Daar heb je een punt. De Ninevieten waren toegewijd aan Dagon, de vis-god uit de zee. Dus in het verhaal van Jona wordt Jona opgeslokt door (een plaatsvervanger van) hun god, maar juist daar roept hij uit naar een ander god, de God van de Israëlieten. Hij komt tot inkeer – voor zolang het duurt – en dan wordt hij uitgekotst op het strand. Het is een geweldig staaltje van vertelkunst, want deze God van de Israëlieten gebruikt een andere god om zijn zaak te bevorderen. Slim gedaan, op z’n zachtst gezegd. Het publiek zal de dis niet zijn ontgaan – vergelijkbaar met het noemen van de zon in het Genesis-gedicht.

Je komt dit wel vaker tegen in de Bijbel – van die kleine, terloopse opmerkingen en verwijzingen naar de goden van die tijd, die altijd wijzen naar een groter, toenemend begrip van God. In de stad Efeze, bijvoorbeeld, was Artemis de belangrijkste godin. Ze was godin van tal van zaken, maar vooral van bevallingen. Het aantal miskramen was hoog in de eerste eeuw, ongeveer een op de twee bevallingen eindigde in een miskraam (volgens mijn gids, toen ik daar een stadswandeling maakte) en als je dus een volgeling van Artemis was en je was zwanger, dan ging je naar haar tempel en bracht daar een offer, in een poging om jou en je kind te beschermen tegen enig kwaad of ziekte.

Het tegendraadse patroon van Jezus

Dus wanneer Paulus schrijft aan Timoteüs (die uit Efeze komt) en tegen hem zegt dat vrouwen gered zullen worden doordat zij kinderen baren, dan zegt hij iets wat een enorme culturele weerklank had. Waarom? Omdat Paulus en Timoteüs mensen riepen tot het verhaal van hun God en de redder die Jezus heette. Ze geloofden dat hun God die redder had gezonden. En om deze Jezus te volgen moest je je afwenden van Artemis, die ze niet eens bij naam noemden.

Nog één opmerking. Ik vind het ook fascinerend dat Jezus verwijst naar het teken van Jona. De gevestigde religieuze orde wilde een teken van God ontvangen, iets groots om daarmee te bewijzen dat hij was wie hij zei dat hij was. Met een typisch verrassende zet, vertelt Jezus hen dat het enige teken dat ze krijgen het teken van Jona is. En dat gaat over drie dagen in de vis, drie dagen begraven in de aarde. Het is een patroon, een geheimenis, een beweging die is geïntegreerd in het weefsel van de aarde. Je wilt leven? Dan zul je moeten sterven. Je wil je leven behouden? Dan zul je het moeten verliezen. Je wilt groots leven? Geef jezelf voor het welzijn van anderen! Je wilt de eerste zijn? Wees dan de laatste! Je wilt de grootste zijn? Dan moet je dienen.

Het is het grote mysterie, vaak aangeduid met het paasmysterie, dat ten grondslag ligt aan heel de schepping.

Profeteer over het onrecht dat je ziet

Kun je nog eens uitleggen wat volgens jou profeteren betekent?

Rob, Ik vind het echt interessant hoe jij de Bijbel ziet, als het gaat om profetie (voorzéggen of voortzeggen), en wat we bijvoorbeeld kunnen leren van een passende benadering van Matteüs 24:36-25:46 (ik heb net het boek ‘Left Behind and Loving It’ gelezen en dat heeft wel wat dingen voor me op de kop gezet en ik probeer nu grip te krijgen op de gevolgen).

Ten eerste, is er echt een boek getiteld ‘Left Behind and Loving It? Dat is dan een van de beste titels ooit.

Ten tweede, er is zoiets als voorzegging die de toekomst voorspelt. En er is ook voort-zegging, en dan ben je erbij. (Mijn uitdrukking!) Voortzeggen doe je wanneer je onrecht aan de kaak stelt, wanneer je iemand waarschuwt, wanneer je onderdrukking of misbruik of bedrog ziet en je brengt dat aan het licht. Jezus waarschuwt in Matteüs 24 zijn volk voor de gevolgen van hun daden, hij probeert ze de zinloosheid te laten inzien van de weg die ze volgen… Hij roept hen terug naar hun identiteit, hun bestemming, hun ware roeping in de wereld.

Als God tegen homo’s is, waarom zegt hij daar dan niets over in de tien geboden?

Hi Rob! Geweldig werk dat jij doet, met de Bijbel. Ga zo door! Ik heb een vraag die niets met het onderwerp te maken heeft. Conservatieve evangelicals blijven er maar op hameren dat God echt boos is op homo’s en over het homohuwelijk. Als God er zo boos over is, waarom is hij dan vergeten om dit op te nemen in de tien geboden, die hij gaf aan Mozes? Is hem dat ontschoten? Ik duid de geboden graag aan als Gods memo. En dan, na een jaar of duizend…

Waarom zou God boos zijn over trouw, vriendschap, toewijding en opofferende liefde? Zijn dat niet precies de dingen waar God ondubbelzinnig vóór is? Wat voor een God zou boos worden op mensen omdat ze zijn wie ze zijn?

Dank voor het verlies van een verschrikkelijke god

Wat moet je doen als de god die je volgt niet meer in je leven past?

Wat als je je niet kunt verzoenen met de gedachte dat er een god is, want als die er is dan moet hij wel goed zijn en een ‘goede’ god past niet in je leven? En wat als je die god al jarenlang hebt ‘gevolgd’, terwijl je probeert bij te stellen en door te zetten, tot je gewoonweg niet meer kunt doorzetten en je je eindelijk afvraagt: wie volgen we nu precies en waar gaan we eigenlijk naartoe? En wat als een gevoel van extase het dichtst werd benaderd toen je stopte? Je stopte met volgen en proberen en bijstellen en geloven?

Het klinkt alsof je een boel hebt om dankbaar voor te zijn, dat je verlost werd van zo’n verschrikkelijke god. Heb je al even rust genomen om in stilte te zitten, om met elke ademtocht je geest en hart de vrijheid en genade te laten doorvoelen? Dankbaarheid is iets schitterends, vind je niet?

Dit is waarom Rob vertrouwt op Jezus: hij is aanwezig

Wat als ik er niet zo zeker van ben dat christendom mijn leven ten goede komt?

Ik kan urenlang doorgaan over de specifieke argumenten en ervaringen die me gebracht hebben op dit punt, maar je krijgt vast een heleboel berichten dus ik probeer het voor je te resumeren. Zelfs als we elke weerlegging van God kunnen wegredeneren, zelfs als we kunnen aantonen hoe elk gruwelijk verhaal een stap voorwaarts was, voor die tijd. Er kan nog worden aangevoerd dat we in de Bijbel een beweging zien in het menselijk begrip in de richting van het atheïsme. Wat als ik er niet zo zeker van ben dat godsdienst of het christendom mijn leven überhaupt ten goede komt? Bedankt Rob.

Allereerst, ik geloof dat gruwelijke daden nooit een stap voorwaarts zijn. Dat is waanzin. Wat je ziet in de Bijbel, is iets veel diepers en krachtigers: binnenin werkelijk gruwelijke daden zie je vaak iets nieuws geboren worden, een nieuw idee, een nieuw perspectief, een nieuwe manier om te begrijpen wie God is en wat het betekent om mens te zijn.

Ten tweede, je maakt een uitstekend punt over atheïsme, maar je voert het niet ver genoeg door. Ware groei en geestelijke volwassenwording vinden vaak plaats wanneer je stopt met geloven in een vergiftigend en verwoestend beeld van God. Dat kan lijken op atheïsme, maar het is eerder simpelweg een ontkennen van een god die het hoe dan ook al niet waard is om te volgen of in te geloven.

Ten derde, het zou me echt niets kunnen schelen of godsdienst of het christendom mijn leven wel of niet ten goede komt. Ik denk er niet over in dat soort termen. Als je niet zeker weet of iets goed is voor je leven, dan weet je het al zeker: dat is het dan duidelijk niet! Voor mij is het veel persoonlijker en aantrekkelijker dan dat. Ik volg en ik geloof in en ik vertrouw op Jezus, vanwege mijn zeer reële ervaringen met de opgestane Christus, wat mij wijst op de goddelijke aanwezigheid in alle mensen, plaatsen en dingen.

(Ik denk dat ik hierover nog wel een keer een paar blogs ga schrijven…)