Waarom we niet zonder het avondmaal kunnen #40dagentijd

Waarom we niet zonder het avondmaal kunnen #40dagentijd

Gelukkig werd Jezus niet in de 21e eeuw en in de Silicon Valley geboren, stelt Stefan. Want grote kans dat het laatste avondmaal dan niet zou zijn doorgegaan. 

In het hippe Californië bestaat eten namelijk uit de effectieve inname van calorieën. Eten stilt de honger – niet meer, maar ook niet minder. Er is weinig tijd meer om samen met vrienden uit te gaan in een restaurant, laat staan om gasten thuis met een lekkere maaltijd te verwennen. Eten en drinken zijn in de Silicon Valley aan versnelling onderhevig. Ze vallen buiten de gewone ritmes van ontbijt, lunch en avondeten.

Slechts wie gezond is, kan presteren

Hoe dit kan? Via de zogenaamde Soylent-drinks, volgens het Engelse soy (soja) en lentil (linze). De Amerikaanse softwareontwikkelaar Rob Rhinehart heeft deze drank door middel van een succesvol crowdfunding-project in 2014 op de markt gebracht. Het is een kant-en-klare-drank of een pulver dat alle benodigde voedingsstoffen bevat.

Wat schadelijk is voor de mens kan op deze manier worden vermeden. Dat past bij de zelfoptimalisering in de Silicon Valley: slechts wie gezond is, kan presteren. Bovendien helpen de Soylent-drinks om tijd te besparen. Je kunt je honger overal flexibel tussendoor stillen.

Alles is vegan en lactosevrij. Iemand die aan een allergie lijdt, komt niet voor onaangename verrassingen te staan. Food that frees you, luidt dan ook de reclamebelofte van het bedrijf. Goed toch?

Wie zich op deze wijze voedt, verhindert dat de voedingsstoffen bij het eten eerst door de speeksel in de mond worden verrijkt. Dit is niet goed voor de spijsvertering en dat is dan ook de reden waarom je populaire smoothies beter kunt vermijden. Het gevoel voor smaak sterft eveneens geleidelijk af. Daarnaast is het de vraag welke langetermijneffecten een dergelijk dieet heeft.

Het isoleert je van de gemeenschap

Belangrijker dan de medische kant is dat deze manier van eten je ook van de gemeenschap isoleert. Er zijn geen maaltijden meer samen met anderen. Je bent immers zo klaar met je alles-in-een-drankje?

Dit geldt natuurlijk ook al langer voor de fastfood op de werkplek, het constante eten en drinken onderweg (nog een paar jaar geleden droeg niemand flesjes water overal met zich mee) en het is een realiteit in vele gezinnen. Natuurlijk zijn er ook liefhebbers van organisch eten, is er de koffiehype, en slowfood. En denk ook eens aan het enthousiasme van mensen die bewust zelf koken en een moestuin onderhouden.

Dit is de tegenbeweging tegen het versnelde drinken en eten. Media zoals de zender 24Kitchen en de supermarktketens spelen handig in op deze trends. Maar het zijn uitzonderingen die de regel van de hapsnapvoeding bevestigen.

Het symbolische gehalte van drinken en eten

Eten en drinken zijn niet alleen biologische behoeften; ze hebben ook een symbolische kwaliteit. Dit geldt zelfs voor de individuele voedselinname. Aan een basisbehoefte wordt voldaan, waardoor het individu is verbonden met andere mensen en zelfs met alle levende wezens. De honger en de dorst zijn voor het moment afgewend. Eten en drinken doen goed en bieden troost. Ze kunnen mooie herinneringen oproepen of de zenuwen kalmeren.

Het symbolische gehalte van drinken en eten wordt nog duidelijker waar het gaat om de gemeenschappelijke maaltijd. In mijn studententijd woonde ik een tijdje in een opvangcentrum voor moeilijk opvoedbare jongeren. Hier was de regel dat de volwassenen die anders alles en iedereen onder de duim hielden, bij het eten de pubers aan tafel bedienden. Dat was een indrukwekkend gebaar.

Bij uitgebreid tafelen verdwijnen vooroordelen

Samen eten kan verzoenen. Het creëert en bevestigt gemeenschap. Een uitgebreide maaltijd doorbreekt het leven van alledag en schept een eiland van vrijheid in een zee van moeten. Gedeeld plezier maakt blij en ontspant. Wie samen heeft gegeten en gedronken, laat de ander hem of haar zijn zoals hij of zij echt is. Bij het uitgebreide tafelen verdwijnen vooroordelen en de persoon komt te voorschijn.

Het is geen toeval dat deze kwaliteiten van het gemeenschappelijk eten en drinken zijn opgegaan in het sacrament dat de christelijke kerken met elkaar verbindt. De link tussen het sacrament van het avondmaal en een echte maaltijd wordt nog duidelijker, doordat er echt brood en echte wijn wordt gegeten en gedronken.

Tegelijkertijd laat Jezus op Witte Donderdag zien dat een maaltijd meer is dan alleen maar voedsel tot je nemen. Hierdoor wordt duidelijk wat het gemeenschappelijke eten en drinken tijdens en ook buiten de liturgie kan betekenen.


dr. Stefan Gärtner is universitair docent praktische theologie aan de Tilburg School of Catholic Theology