5 tips om ‘uit de kast te komen’ als christen-evolutionist

5 tips om ‘uit de kast te komen’ als christen-evolutionist

Het kan grote gevolgen hebben als je er als christen voor uitkomt dat je de evolutieleer aanhangt. In het geval van Mario kon hij fluiten naar zijn baan in de kerk. De harde lessen die hij leerde, deelt hij in dit blog. 

Vorig jaar werd ik gevraagd door een voorganger die met pensioen ging of ik wilde overwegen om hem op te volgen. Voor iemand die pas was afgestudeerd als theoloog en op zoek naar werk, was dit heel bijzonder. Het gesprek verliep goed, en hij wilde graag verdere stappen zetten. Maar een paar dagen later belde hij me en liet een dringend bericht achter op mijn voicemail.

Een van de ouderlingen van de kerk had een aantal artikelen gevonden online dat ik had geschreven voor BioLogos. Hij bedankte me voor mijn tijd, maar mijn opvattingen over de schepping waren een kwestie die ze niet konden negeren. Mijn opvattingen over evolutie en Genesis kostten me een baan. Ik heb er zeker geen spijt van dat ik voor BioLogos heb geschreven. Ik accepteer gewoon dat het delen van mijn overtuigingen soms negatieve gevolgen heeft.

1. Bepaal wanneer je je overtuigingen deelt en hoe je dat doet

Er zijn van die situaties waarin je je standpunten over evolutie het beste voor jezelf kunt houden. Maar mocht je ervoor kiezen om je overtuigingen te delen, dan is het belangrijk om goed na te denken over hoe en wanneer je dat wil doen en ervoor te bidden. 

Zo maakte ik ooit deel uit van het pastorale team van een conservatieve evangelische kerk, waarvan het merendeel van de gemeenteleden zich niet kan vinden in de evolutietheorie. Als ik zou uitdragen dat ik christen-evolutionist was, zouden de gevolgen in die context veel meer impact hebben dan alleen maar op mijzelf. Het zou de gemeenschap in z’n geheel treffen. Ik kon niet met een goed geweten mijn standpunten bekendmaken. 

Voor anderen, die geen voorganger zijn of anderszins leidinggeven aan de gemeente, zijn de implicaties wellicht minder groot. Ik weet nog dat ik diende in een kerk waar een van de leden open was over het feit dat hij een christen-evolutionist was. Hij vroeg of hij bij de zondagschool een keer mocht vertellen over verschillende interpretaties van Genesis. Na een lange discussie werd besloten dat ze een bepaalde videoles over het onderwerp schepping/evolutie zouden laten zien, en daarna zou hij met iemand anders (een jonge-aarde creationist) de groepsbespreking leiden.

2. Benadruk dat je overtuigd bent van de betrouwbaarheid van de Bijbel en het belang van het geloof

De eerste keer dat ik mijn familie en vrienden vertelde dat ik een christen-evolutionist was, kreeg ik de vraag: ‘Geloof je nu niet meer in de Bijbel?’ Volgens hen waren creationisme èn overtuigd zijn van de bijbelse waarheid, een en hetzelfde. Ze gingen ervan uit dat het onmogelijk was dat iemand de wetenschap van evolutie kon beamen en tegelijkertijd kon geloven dat de Bijbel waar is.

Ik geloof nog steeds dat de Bijbel waar is, alleen, ik versta wat het zegt en wat het betekent op een andere manier. Ik geloof dat Genesis 1 ons vertelt over wie de Schepper is, niet precies hoe Hij schiep. Dit is de reden waarom ik geloof dat een christen tot verschillende verklaringen van Genesis kan komen en nog steeds gelooft dat de Bijbel waar is. Genesis 1 communiceert theologie, geen biologie.

Als het gaat over de relatie tussen wetenschap en geloof is het belangrijk om de Bijbel niet in twijfel te trekken, of om meer waarde toe te kennen aan wetenschap dan aan de Bijbel. We gebruiken gewoon de wetenschap om een nauwkeuriger beeld te krijgen van hoe de natuur werkt; informatie die de Bijbel nooit verondersteld werd te geven.

3. Bewijs genade aan mensen die geen genade bewijzen aan jou

Van alle tips is deze waarschijnlijk de moeilijkste om in de praktijk te brengen. Omdat sommige mensen geloven dat een ‘juiste’ overtuiging over de schepping een essentieel onderdeel is van een ‘echte’ christen, kunnen ze christen-evolutionisten onvriendelijk bejegenen. Dit is zeker niet de meest voorkomende reactie. Maar het gebeurt en je moet erop voorbereid zijn dat het kan gebeuren.

Het is misschien wel het moeilijkste om eerlijk te zijn over je opvattingen tegenover je eigen familie. Mijn vriend Jeff leerde deze les door een pijnlijke ervaring. Toen hij in het eerste jaar van zijn studie zat, vertelde hij zijn ouders over zijn opvattingen over evolutie. Zijn ouders waren er kapot van, en vroegen aan hun dominee om met Jeff te praten. Zijn dominee probeerde Jeff ervan te overtuigen dat evolutie niet waar was. Maar Jeff liet zich niet overtuigen.

Hij merkte hoe er afstand groeide in zijn relatie met z’n ouders, en hij voelde dat hij iets moest doen. Hij dacht terug aan een discussie die ze hadden gevoerd bij een van z’n theologievakken. Het ging over genade. Hij besloot toen dat hij wilde streven naar herstel in het contact met zijn ouders, in plaats van zich terug te trekken. De genade die Jeff bewees aan zijn ouders heeft veel effect gehad bij het herstel de verstandhouding met zijn ouders.

Er zullen altijd een paar mensen zijn die het gewoonweg niet begrijpen en die weigeren om jouw visie op evolutie als een gelovig, christelijk standpunt te accepteren. Sommigen zullen anders met je omgaan. Dergelijk gedrag rechtvaardigt niet een reactie die net zo onvriendelijk is. Feit is dat de meeste mensen of welwillend of onverschillig zullen reageren. Maar voor wie dat niet doen, is het onze opdracht om nog steeds liefdevol te reageren. En daarom is de volgende tip zo belangrijk.

4. Zoek een gemeenschap met gelijkgestemde mensen

Mijn vrouw en ik hebben lange tijd in het buitenland gewoond en gereisd. Langdurig contact met andere culturen en bevolkingsgroepen heeft ons veranderd. Toen we weer teruggingen naar de VS, merkten we dat we niet alleen ons niet langer thuis voelden als Amerikanen, maar ook dat we niemand meer kenden die ons nog begreep. Zelfs niet in onze kerk. 

Er begon een lange zoektocht naar mensen die hetzelfde hadden ervaren en een soortgelijk begrip van de wereld hadden, met wie we ons konden verbinden en die ons zouden accepteren. Zelfs al hadden ze niet precies dezelfde opvattingen of ervaringen als wij, dan konden ze nog steeds onze situatie en ervaring begrijpen en een netwerk vormen waardoor we ons gesteund zouden voelen.

De kans is groot dat je eigenlijk niet alleen staat met je visie. Er kunnen anderen zijn die net zo denken als jij over evolutie, maar die ook niet weten hoe ze hun overtuigingen kunnen delen, of te bang zijn om dat te doen. Door je overtuigingen te delen, ben je in de gelegenheid om anderen te versterken en te bemoedigen om zich eveneens uit te spreken over hun standpunten. En misschien kun je in je woonplaats een groep oprichten van gelijkstemde gelovigen!

Je kunt overwegen om desnoods op zoek te gaan naar een nieuwe kerk. De perfecte kerk bestaat niet, maar er zijn kerken waar het geen punt van discussie is of als dreigend wordt gezien wanneer je christen-evolutionist bent. Uiteindelijk vond ik een kerk die zowel de wetenschap als de Bijbel waardeert en die er geen inherent conflict in ziet.

5. Vergeet niet om het ook te delen met je niet-christelijke vrienden

Heel vaak hebben mensen buiten het christelijk geloof de indruk dat anti-evolutie opvattingen het standpunt van de meerderheid is binnen het christendom. Omdat de meeste mensen buiten het christendom deze visie als tegengesteld aan de gevestigde wetenschap beschouwen, komen ze tot de conclusie dat wetenschap en geloof onverenigbaar zijn. Als je open bent over jouw opvattingen t.a.v. evolutie helpt dat om dit misverstand recht te zetten.

Soms is aan anderen laten weten dat je een christen kunt zijn en wetenschappelijke informatie accepteert de grootste bijdrage die je kunt leveren. Alleen al die bewering kan voor veel mensen een groot effect hebben op het doorbreken van stereotyperingen. In de context van dit soort gesprekken kun je ook vertellen wat het daadwerkelijk inhoudt om een christen te zijn.

Je zult merken dat gesprekken dan al snel kunnen veranderen in een gesprek over de kern van het christendom: de persoon en het werk van Jezus. Dat kan anderen helpen om in te zien dat het christendom een verscheidenheid aan meningen toelaat over kwesties die de kern niet aangaan, net als verschillende opvattingen over zaken waarover de Bijbel niet dogmatisch spreekt.

* Er worden diverse begrippen gebruikt voor christenen die ook de evolutietheorie aanhangen, waaronder evolutionair creationisme. Voor het leesgemak gebruiken wij hier het begrip ‘christen-evolutionist’.


Mario Anthony Russo is theoloog en studeerde daarnaast biologie en psychologie. Hij is met name geïnteresseerd in de wisselwerking tussen wetenschap en geloof, missiologie en pastoraat. Dit is een ingekorte en vertaalde blog die Mario eerder publiceerde op BioLogos.