Het grote risico van dingen veilig willen stellen

Het grote risico van dingen veilig willen stellen

Rikko Voorberg geeft op de vroege ochtend inspiratie om de dag bewust te beginnen. Hij leest om 6 uur de teksten uit een oud kerkelijk leesrooster en zo rond 7 uur deelt hij de gedachte die dan op-popt. Elke werkdag. 

Het grote risico van dingen veilig willen stellen – PopUpGedachte donderdag 13 juli

Het is donderdag. De licht is weer schoon en helderblauw. Het meditatieve regengordijn van gisteren heeft plaatsgemaakt voor een uitnodigende zon. Die je naar buiten wenkt, om te doen, om de stilte te verbreken en de rust te veranderen in bedrijvigheid omdat dit bij ons hoort als mens. Ontginnen, ontwikkelen, ontwerpen. Zover ik kan kijken is alles ontworpen, op de blauwe lucht hierboven na. Daar trekken we alleen witte strepen doorheen. Al het andere op de aardbodem is ontworpen. Hebben wij gedaan.

En met het lezen van de teksten vandaag vraag ik me af of dat wel zo’n goed idee is, dat ‘doen’ van ons. Of eigenlijk: of er ook een manier is waardoor we niet met goede bedoelingen, overtuigd van het eigen gelijk, onherstelbare schade aanrichten.

Het is Jonathan, de zoon van de eerste koning Saul die zijn vader laat weten dat hij David verontschuldigt heeft bij het feestmaal. Hij geloofde niet dat zijn vader David wilde doden uit angst dat David de troon zou willen overnemen, de afwezigheid van David op deze manier is een test. Woedend reageert Saul op zijn zoon die David heeft laten gaan. ‘Zolang de zoon van Isai, David dus, hier rondloopt ben jij niet veilig en je koningschap evenmin.’ Het klinkt beschermend, de woede die opborrelt uit behoud van zijn zoon en diens toekomst. Maar er is iets met die woede, in deze vorm, met deze intentie. Want als Jonathan vraagt: ‘Waarom moet hij sterven?’ krijgt hij geen antwoord, ‘maar’ staat er ‘Saul wierp zijn lans naar Jonathan om hem te doden.’’

Nee, dat is logisch he. Je wil het koningschap van je zoon veilig stellen, de toekomst van je koningshuis door David te doden en als je zoon een vraag stelt over de juistheid van die inschatting probeer je degene te doden die je door het doden van die andere troonpretendent wilde beschermen. Waanzin is gewoon als het hart niet meer zacht is, absurditeit lijkt volkomen logisch als angst regeert. Zoals mensen die hun cultuur, land en eigen plek in de maatschappij bedreigd zien worden kinderen die vluchten voor terroristen als terroristisch gevaar zien dat maar moet verdrinken in de Middellandse Zee. Zichzelf beter en hoger wanend, hun cultuur en superioriteit beschermen door de meest barbaarse uitspraken te doen. Absurditeit voelt logisch als angst regeert en waanzin is gewoon als het hart niet meer kan mee lijden.

Paulus roept het in de tekst vanochtend tegen een Joodse tovenaar die hij tegenkomt op zijn omzwervingen door de landen rond de Middellandse Zee. ‘Duivelskind’ zegt hij ‘zult ge dan nooit ophouden de rechte wegen van de Heer krom te trekken.’ Dat als bezigheid: de rechte wegen van de Heer, de zuivere toekomst, dat wat ons te doen staat en wat we ook wel weten met man en macht proberen krom te trekken zodat het veiliger voelt. Om onszelf te beschermen. Bonhoeffer, de grote theoloog en voorvechter van vrede en sociale gerechtigheid zegt ergens dat er geen weg naar vrede is op de weg naar veiligheid. Het veilig stellen van jezelf of de jouwen gaat volgens hem nooit gepaard met vrede. Vrede heeft risico’s, vraagt om overgave, om de ander te zien en kost wat.

Als Jezus van Nazareth rondtrekt en op de heilige sabbatdag niet de dan geldende regelgeving in acht neemt omdat hij vindt dat het niet matcht met de eigenlijke bedoeling van de sabbatdag, stelt hij een simpele vraag. Er is een man met een verschrompelde, kapotte hand binnengekomen in de synagoge op de sabbat en die wil liefst zo’n wonderlijke genezing. Maar de sabbat is heilig. Nu even geen werk, rust, stilte, eerbied en respect. Dan vraagt Jezus aan de omstanders: ‘Mag men op de sabbat goed of kwaad doen, iemand redden of doden?’ En dan gebeurt het. Zij zwegen.

Dat doen we dan. We willen dat de veiligheid bewaard blijft en zien dat er een punt wordt gemaakt die vraagt om zachte harten, om medelijden, maar dat gaat ons iets kosten. Dus ik zwijg. Ik weet het niet. En Jezus wordt pisnijdig en diepbedroefd tegelijkertijd om – zoals hij het noemt – de verstoktheid van hun hart.

Hoe wordt dat hart zacht? Misschien alleen maar door dit te lezen, ervan te schrikken en dit risico te zien. Dat denken aan je eigen veiligheid ook niet veilig is. Omdat je het risico loopt een klootzak te worden, hardvochtig en iemand die door de drang om zichzelf te beschermen het juist kapot maakt, als een Saul die de troon van zijn zoon veilig wil stellen en bijna uit woede degene die erop zou moeten zitten vermoordt. Dat weten. Dat veilig stellen ook onveilig is voor wat je wil. En dan af en toe kiezen voor de onveilige medelijdende, zachte weg die de toekomst van de ander of de wereld op het oog heeft. Over dit dilemma gaan films en literatuur en ook het evangelie: hoe het beschermen van wat je hebt een wereld en een werkelijkheid oplevert die je niet wil hebben en hoe geven en delen wat je niet kan missen zorgt dat blijft bestaan wat je eigenlijk écht niet kwijt wil. Paradoxaal maar het is niet anders. Op de zachte harten dan maar.

1 Samuël 20:24-43

Handelingen 13:1-12