Bang voor het volk

Bang voor het volk

Rikko Voorberg geeft op de vroege ochtend inspiratie om de dag bewust te beginnen. Hij leest om 6 uur de teksten uit een oud kerkelijk leesrooster en zo rond 7 uur deelt hij de gedachte die dan op-popt. Elke werkdag. 

Bang voor het volk – PopUpGedachte dinsdag 15 augustus

Er vliegen zwermen gakkende ganzen over. Luidruchtig, niet te stoppen want ze zijn met veel. Een eigen koers in de kop. De macht van het getal, want waar zouden ze zijn in hun eentje. Als fietsers vliegen ze kop over kop naar hun volgende bestemming. Daar kun je wat van vinden, je kunt iets willen, maar dat heeft hoegenaamd geen invloed op wat er gebeurt daar in de lucht. Zij gaan, want zij zijn met veel.

Het is het lot van degenen die de macht hebben. Zij lijken te kunnen doen wat ze willen, maar dat is natuurlijk zeer onjuist. Zij hebben een machtige positie, maar moeten zich voortdurend afvragen wat het volk wil, waar het heen gaat, wat de uitwerking is van een idee. Zowel in Europese democratieën, waar elke ‘aan de macht’ gekomen politicus zich volgens de cynici bij elke beslissing afvraagt of dit hem of haar wel in het pluche zal houden. Maar niet alleen daar. Ook in totalitaire democratieën is de dictator minder machtig dan het lijkt. De noodzaak om de wind eronder te houden, de belangen van generaals, zie hoe de wrede Herodes uit Jezus’ dagen zijn kinderen ombrengt omdat ze hem anders misschien van de troon zouden willen stoten. Waar ligt de macht? Bij de machtigen? Dat is maar zeer de vraag.

Vandaag schrijft Marcus, een van de boodschappers van de betekenis van het leven van Jezus van Nazareth twee keer in het kleine stukje dat op het rooster staat: ‘en zij waren bang voor het volk.’ De religieuze leiders hebben nogal moeite met Jezus van Nazareth omdat hij autoritair optreedt; hij vraagt geen toestemming, hij passeert degenen die het voor het zeggen hebben en de zorg dragen voor het welbevinden van het volk. En dat is gevaarlijk, menen zij. Zijn vragen aan hen onthullen hun machteloosheid en dan staat er ‘zij waren bang voor het volk.’ Dan vertelt hij een vergelijkend verhaal waaruit iedereen zou kunnen afleiden dat zij slechte leiders zijn en waarin hij zichzelf positioneert als de zoon van God, in dat verhaal laat hij doorschemeren dat zij het liefst de zoon zouden doden. Wat hen zo furieus maakt dat zij plannen maken om inderdaad Jezus van Nazareth uit de weg te ruimen. Zo’n geval waarin je wel gelijk krijgt, maar het je ook de kop gaat kosten.

Weer staat er dan. ‘Zij zonnen nu op een middel om zich van Hem meester te maken, maar ze waren bang voor het volk.’

Wat is dat toch? Het volk hield Jezus voor een profeet, dus dan wordt hij niet zomaar gedood. Het volk houdt Edward Snowden voor een eigensoortige Messias, dus leeft hij nog in een soort vrijheid. Het volk wil niet dat twee kinderen die al 9 jaar in Nederland zijn uitgezet worden naar een land omdat er besloten is dat dit veilig is voor hen, terwijl moeder dat absoluut niet wil. De kinderen zijn nu ondergedoken, Dijkhoff moet zich verantwoorden. Wat hij natuurlijk met verve doet, die doet alsof het gaat om de rede en de procedures. Maar het feit dat hij zich moet verantwoorden, zegt natuurlijk iets anders. Dat er iets van gezag ligt, macht ligt, bij het volk. Goede macht en kwade macht.

Er is geen reden om te beweren dat het partijkartel maar wat doet. Dat er machtige mensen in het pluche bepalen wat er gebeurt. Zij vrezen het volk terwijl ze zorgen voor het volk. Dat is de paradox. Want de poging om Jezus te doden was niet uit persoonlijke rancune, tenminste niet alleen, maar om het behoud van het volk – wat nu zo in hun ogen schaapachtig achter hem aan hobbelde. In de andere tekst van vanochtend wordt een aanslag beraamd om Paulus uit de weg te ruimen, in het geheim, men moet het niet weten, maar als hij eenmaal dood is dan zijn de zaken onomkeerbaar en is er weer rust onder het volk. De aanslag wordt verijdeld omdat het niet geheim blijft.

Dit is de neiging van de macht. Keuzes maken die ‘het volk’ niet kan waarderen om ‘het volk’ te beschermen. Offers brengen. Jezus kruisigen. Kinderen uitzetten. Gevaarlijke nieuwlichters monddood maken. Het christendom, dat in de geschiedenis zo vaak de kant van de macht heeft gekozen, heeft als kern dat God en het goede geslachtofferd worden op de goede bedoelingen van de machtigen. Uit zorg voor de mensen of de mensheid, wiens intelligentie niet zo hoog wordt geschat dat ze zelf het goede zullen zien, wordt God zelf geslachtofferd omdat hij een te groot risico is voor de toekomst van een land, van een cultuur, van een samenleving.

Dat moet ik beseffen als soms stiekem denk dat het goed zou zijn voor het volk als er sommige stemmen zouden verdwijnen uit het publieke debat. Als ik zo verontwaardigd ben dat ik het niet wil horen, omdat het zo slecht is, zo destabiliserend. De weg naar verandering gaat niet via de macht, die is namelijk te bang voor het volk. Maar via het volk. En dat zijn we allemaal. Volk. Goed volk, slecht volk, een oud volk of een nieuw volk. Onze keus, onze toewijding, onze stem.

2 Samuël 18:9-18

Handelingen 23:12-22