Er is geen God

Er is geen God

Rikko Voorberg geeft op de vroege ochtend inspiratie om de dag bewust te beginnen. Hij leest om 6 uur de teksten uit een oud kerkelijk leesrooster en zo rond 7 uur deelt hij de gedachte die dan op-popt. Elke werkdag. 

Er is geen God – PopUpGedachte 23 augustus 2017

Er is geen God, niet wat je denkt, het is groter dan dat. Anders, altijd anders. Ze vroegen het me op dat christelijke festival met nieuwsgierigheid en weerstand in de ogen. ‘Jij deed vanmorgen dat gebedje bij je PopUpKerk-achtige viering’ – ze hadden me er uitgenodigd om iets van die PopUpKerk te ervaren – ‘en dan is je aanhef: ‘God, of wat er dan ook is …’ daar schrik ik van.’ Een uur later klampt iemand anders me aan met dezelfde vraag: ‘Je zei ‘God, of waar we ook in geloven…’, dat zei je toch?’ Dat is nogal wat zeggen ze. Geen van beide weet nog te herinneren wat ik exact zei, niet dat het zo belangrijk is, maar het tekent iets van de schrik. Ik begin altijd met ‘God, of ‘kracht achter dit alles’ … ‘ Heel lelijk Nederlands, een beetje spiritistisch en zeker niet weloverwogen. Het is blijven hangen en het heeft een functie. Omdat christendom niet een nieuwe God kwam introduceren in het immer aanwezige gesternte van allerlei soorten goden en godjes. Het was iets anders.

Vanochtend gaat Salomo naar zijn offerhoogte. Salomo is de grote hoopvolle belofte na koning David, de grote zoon van koning David en in veel opzichten een eenzaam voorbeeld van een goede koning waardoor er een periode van rust is in het land. Salomo heeft wijsheid gekregen in mythische proporties, hij wilde van zijn God geen rijkdom, een lang leven of wínnen. Hij wilde dit: ‘geef uw dienaar een opmerkzame geest om recht te kunnen spreken voor uw volk en onderscheid te kunnen maken tussen goed en kwaad.’ Misschien ergens vanzelfsprekend voor een jonge koning, maar God (in zijn droom, want daar gaat het hierover) is zo tevreden dat hij geen macht vraagt, dat het redelijk is om te vermoeden dat die vraag – de vraag van de koningen van andere volken, de heidense vraag naar overleven en status en geschiedenis maken – meer voor de hand  zou liggen.

Zeker op de plaats waar hij is. Want staat er: hoewel Salomo zijn liefde voor Jahwe toonde door te leven naar de wetten van zijn vader David, bleef hij toch offeren en wierook branden in de heiligdommen op de hoogten.’ Dat was niet het idee. Dat waren niet de plekken van de God van zijn vaderen, dat waren de plekken van de machten en krachten. Dáár verscheen in een droom de God van zijn vaderen. En als Salomo dat beseft gaat hij rap terug naar Jeruzalem waar het symbool van Jhwh staat, de ark, offert daar en richt er een feestmaal aan.

God verscheen buiten zijn hokje, omdat hij niet een van de goden is. De ark is een centrum in Israel, maar het is niet meer dan een teken hoe je over de machten en krachten in de wereld denkt, aan wie je trouw bent. God is geen god dat hij daar aan vastgekoppeld zit. God is geen god. Niet zo, niet op de manier.

Beide vragenstellers gaf ik hetzelfde antwoord: het woord god is ons overgeleverd uit een cultuur waarin nooit de vraag gesteld werd of er een god bestond. Het joods-christelijk denken heeft nooit willen bewijzen dat er zoiets als een god is. Het woordje god was de meest vanzelfsprekende lettervolgorde die er was. Dat is nu anders. Nu is de hemel leeg voor ons in West-Europa en zou je als christenen opeens een god introduceren in die leegte. Het is niet gek dat mensen dan gaan denken aan een man met een lange baard op een wolk. Ik zoek een woord dat eenzelfde effect heeft als het woord god had in de dagen dat god nog níet nietzscheaans dood was, het effect waarbij men niet verrast is dat je erover praat maar vooral benieuwd over wat voor soort iets je het dan hebt en wat je ervan denkt. Het is een schamele poging, dat ‘kracht achter dit alles’, neem het alstublieft niet over alleen al uit taal-esthetisch oogpunt. Het enige voordeel van ‘kracht’ is dat het misschien hetzelfde effect zou kunnen hebben als het woordje ‘god’ toen; een kracht ergens achter dat geloven we nog wel, maar als je een visie gaat delen over hoe die kracht is, wat het betekent en meer – dán ontstaat er discussie.

Het kan te pijnlijk zijn om een woord te verliezen, het kan ook onnodig zijn om het woord te dumpen. Ik spreek in elk geval met twee woorden en de PopUpKerk-leden die ervan overtuigd zijn dat ze niet in zoiets als een God geloven schrikken altijd weer van het eerste woordje en halen opgelucht adem bij de parafrase. Zodat we weer verder kunnen, samen, met de vraag wie de kracht achter dit alles is, wat wijs is, wat goed en kwaad is. Want dat is er wel, goed en kwaad. Altijd. En dat wist Salomo. Hij wist ook dat wijsheid niet te leren is. Dat het je gegeven moet worden, dat het nederigheid vraagt en geen machtsvertoon of oorlogstaal.

De macht achter dit alles wil ons verlossen van de oorlogszuchtige en zelfgecentreerde goden die ons geluk, voorspoed, macht, eer en voortbestaan beloven als we hen maar geloven. Geloven dat een goed lijf je ergens gaat brengen, geloven dat een gerespecteerde baan je respectabel maakt, geloven dat een partner je heel kan maken. Dat is de weg van de goden. Niet die van degene die uit de teksten de mens tegemoet komt om weer te verdwijnen zo gauw we het willen labelen. Die uit de bijbelteksten opduikt zoekt mensen die de wijsheid zoeken om het goede in de wereld te zien, meer niet – want dat is alles. Toch?

1 Koningen 3:1-15

Handelingen 27:9-26

Marcus 14:1-11