Stug je mond houden, hè?

Stug je mond houden, hè?

Rikko Voorberg geeft op de vroege ochtend inspiratie om de dag bewust te beginnen. Hij leest om 6 uur de teksten uit een oud kerkelijk leesrooster en zo rond 7 uur deelt hij de gedachte die dan op-popt. Elke werkdag.

Stug je mond houden, hè? – PopUpGedachte woensdag 30 augustus

Natuurlijk, je bent genomineerd tot – jawel – Theoloog des Vaderlands of je krijgt een tekst voor de kiezen die toch vooral propageert om te zwijgen, zeker in het openbaar. Ik zat bij de selectieprocedure naast een aantal andere theologen. Een jury van slimme mensen uit media, universitaire wereld en uitgeverij zat voor onze neus en wij kregen actuele vragen voorgelegd. Of we daar wel even wat over wilden zeggen – als potentiële Theoloog des Vaderlands.

Over het wetsvoorstel voltooid leven en die hardcore-track Kind van de Duivel. En daar gaan de raderen hoor, vol aan de bak, mond open en praten maar. Kijken wat er landt. Wat zou je bij De Wereld Draait Door zeggen, hier en hier over. Koortsachtig verzon ik de meest originele insteek, terwijl naast mij een theologe zei: ‘Ik weet het niet, volgens mij is het niet zinnig.’ ‘Je zou gewoon niet gaan’, zei de gespreksleider waarderend. Oh ja, dat kan ook, dacht ik in mijn hoofd.

Een zin, een handvat, een wijsheid voor de dag

Het zijn vroege ochtenden waarop de teksten door mij bevraagd worden op een zin, op een handvat en een wijsheid voor de dag. En Jakobus is zoals gewoonlijk vlijmscherp en daar moet ik dan iets mee, vind ik. ‘Bedenk eens’, schrijft deze nieuwtestamentische brievenschrijver, ‘hoe een kleine vlam een enorme bosbrand veroorzaakt. De tong is net zo’n vlam. Een wereld van onrecht die onze lichaamsdelen in brand steekt. De mens heeft allerlei soorten dieren weten te temmen, maar er is geen mens die de tong kan temmen, dat onberekenbare kwaad vol dodelijk venijn.’

Heel eerlijk, ik vind het overdreven. Toch? Misschien is hij omgeven door roddelzieke tantes of hangt rond in ladderzat gezelschap dat geen idee heeft van de pijn die hun lompe quotes aanrichten. Wat ziet hij precies? Er volgt nog één zin: ‘We zegenen de Heer ermee en vervloeken mensen die geschapen zijn als het evenbeeld van die heer. Zegen en vloek. Dat kan toch niet goed zijn?’

Slip of the tongue

Dat vind ik mooi. Daar snap ik iets van, geloof ik. In Zuid-Afrika zat ik met een paar gasten aan tafel die op een fantastische manier de muziek hadden geleid, christelijke liedjes. Jonge mannen, drie van hen en één vrouw. En ik. En het ging over emancipatie, dat een vriendin naast je echte vriendin toch geen probleem moest zijn. Wat betekende dat nu precies. Zij zou het ook mogen. Hartstikke geëmancipeerd, vonden ze. En je zag haar verder weg zakken en geïrriteerd worden. En ik vond het een achterlijk idee. Hij zei: ‘We zijn verlicht, welkom in de 21e eeuw.’ Ik zei: ’21e eeuw? Je loopt eeuwen achter, vriend. Middeleeuws gedachtengoed.’ Hij tegen haar: ‘Je weet dat we grappen maken he?’

Wat hiervan te maken? Ik was stom geweest. Ik had als blanke Hollander tegen een zwarte Zuid-Afrikaan gezegd dat hij eeuwen achterloopt. Ik kende hem nauwelijks, maar was een beetje pissig. Maar dat kun je dus echt niet doen. Misschien had hij het goed opgevat, misschien ook helemaal niet. Je weet niet wat zo’n slip of the tongue allemaal in de fik zet. Zij hadden grapjes zitten maken, zeiden ze. Maar grappen zijn nooit grappen. Woorden zeggen iets over je.

Don’t break the silence unless you can improve it

Als Jezus verhoord wordt door Pilatus, zwijgt hij. En Pilatus is stomverbaasd. Er wordt niet gesmeekt, niet geredeneerd, alleen gezwegen. Tegenwoordig zegt de rechterlijke macht: ‘Alles wat u zegt, kan tegen u worden gebruikt’ – Pilatus verwachtte tenminste een verdediging. Don’t break the silence unless you can improve it. Mooie zin, zeker in een situatie als die van Jezus van Nazareth. Met een te hoop lopend volk en een Pilatus die enkel rust wil, wat het ook kost.

Jezus zwijgt en de volle verantwoordelijkheid komt bij Pilatus te liggen, die zich uit moet spreken. Hij kan het niet op een akkoordje gooien met Jezus van Nazareth en ook niet met het boze volk. Hij probeert dat nog even door hen de keuze te geven of hij een agressieve moordenaar gratie zal verlenen of Jezus. Maar ze roepen om Jezus en dan is het zijn uitspraak waarop ze wachten. Geen omwegen, hij moet het zeggen. ‘En hij roept nog: wat heeft hij dan voor kwaad gedaan?’ maar het mag niet baten. Het volk brult, Pilatus buigt en Jezus sterft.

We brullen zomaar mee

Een paar conclusies: Je huilt zomaar mee met de wolven in het bos. Kruisigt hem! Een megakerk dominee in Houston die zijn kerk niet openzet voor mensen in nood. Verschrikkelijk! Maar er is geen weerwoord, geen uitleg, Twitter kielhaalt hem en we brullen zomaar mee. Of er is iets anders aan de hand. Maar dat weten we niet. Voorzichtig maar.

Je gaat je zomaar verdedigen, terwijl het soms zo zinnig is om het oordeel helemaal bij de ander te laten. Zeg jij het maar, denk maar, roep maar. Ik zeg niets. Ik ben benieuwd wat jij concludeert uit wat je gehoord hebt, uit wat je ziet als je mij ziet. Ik ben de dodenherdenking-installatie gaan verdedigen in alle media en vraag me achteraf af wat er gebeurt zou zijn als ik gezwegen had.

Soms is zwijgen misdadig

En soms moet je spreken. Als Pilatus. En is zwijgen lafheid, soms is zwijgen misdadig. Je voelt de tong bijna rollen in de richting van de weg van de minste weerstand. Heel je lijf probeert dat onder controle te krijgen. Het geweten hamert dat de ander echt onschuldig is, dat je dit niet kunt zeggen – en toch, hij geeft Jezus in handen van de gerechtsdienaren om gekruisigd te worden. Hij spreekt niet meer, krijgt het niet over zijn lippen. Maar ziet ook geen kans om recht te spreken. Hij krijgt ‘m niet onder controle.

‘Uit dezelfde mond klinkt zegen en vervloeking, dat kan toch niet goed zijn, broeders en zusters,’ verzucht Jakobus. ‘Uit dezelfde bron kan toch geen zoet en zilt water opwellen?’ Nog een hoop werk aan de winkel.

1 Koningen 9:24 – 10:13

Jakobus 3:1-13

Marcus 15:1-11