Die god brengt een hoop ellende met zich mee

Die god brengt een hoop ellende met zich mee

Rikko Voorberg geeft op de vroege ochtend inspiratie om de dag bewust te beginnen. Hij leest om 6 uur de teksten uit een oud kerkelijk leesrooster en zo rond 7 uur deelt hij de gedachte die dan op-popt. Elke werkdag.

Die God brengt een hoop ellende met zich mee – PopUpGedachte donderdag 7 september

Het is vroeg, maar droog. De vogels vinden dit weer aanmerkelijk prettiger dan het druilerige geheel van gisterochtend en tetteren en kwetteren tegen elkaar op. Alsof ze wedijveren wie de beste, de luidste of de meest aanwezige is. De stad slaapt nog, het huis hier ook en ik lees op zoek naar wijsheid.

Twee fragmenten blijven als graatjes in mijn keel steken. In de ene woedt er een verschrikkelijke hongersnood in het land Israël. We kennen de beelden van de organisaties die graag willen dat je geld geeft, opdat ze wat kunnen doen. Die organisaties bestonden toen nog niet, de beelden waren al wel realiteit en het land sterft nog net niet helemaal.

De patstelling is compleet

Elia moet gaan aankondigen dat de hongersnood voorbij zal zijn, maar hij is ook degene die een jaar eerder heeft aangekondigd dat de hongersnood zou beginnen. Als vergelding, dan wel gevolg, van de keuzes van de koning die liever vruchtbaarheidsgod Baäl manipuleerde in het leveren van graan en groei, dan dat hij vertrouwde dat er een soort van Vader in de Hemel zou zorgen. Als hij zich als waardig mens gedroeg, rechtvaardig, zuiver en eerlijk.

Dat leek hem een moeilijke en onaantrekkelijke weg. Baäl werkte beter – ook qua binding met het volk – en Elia bracht het slechte nieuws. In de tekst van vanochtend brengt hij aan een uitgemergeld land goed nieuws, maar als de koning hem zie aankomen zegt hij: ‘Bent U daar Elia, U die Israël in het ongeluk heeft gestort?’ Zo heeft hij het gezien, zo zal hij het volk toegesproken hebben. Die ellendige profeet, met zijn geniepige God die ons de pleziertjes van de afgodendienst niet gunt, knijpt ons nu uit.

Elia antwoordde: ‘Ik heb Israël niet in het ongeluk gestort, dat hebt u zelf gedaan.’ Voor Elia is het een gevolg van de keuzes van de koning. Voor de koning zijn de gevolgen een keus van de Heer en zijn profeet. Dat had hij ook niet kunnen doen, zeg maar. En de patstelling is compleet. Het land lijdt en de Heer brengt een hoop ellende met zich mee. Niet alleen toen en daar, ook bij zijn geboorte in de wereld.

Je zou willen dat Hij weggebleven was

Als Jezus van Nazareth geboren wordt en er magiërs opduiken, moeten ze de koning laten weten waar die zogenaamde messias geboren is. Dan zou hij eer kunnen bewijzen. En het de nek omdraaien, maar dat zei hij er niet bij. De magiërs zeggen niks, de koning wordt witheet en begaat de ‘kindermoord te Bethlehem’. Uit voorzorg alle baby’tjes vermoorden. Een gillende, verschrikkelijke ellende.

Weer brengt de komst van de Maker vervloekte ellende met zich mee. Je zou willen dat hij weg was gebleven, toch? Dit is toch niet te verdragen? Je moet wel een hoop van hem geloven, wil het een beetje in verhouding staan.

We oordelen op basis van de ontstane situatie. Dat doe ik tenminste en zo word je ook beoordeeld als je chaos teweegbrengt. En dat is zó logisch, terwijl de god van deze teksten en zijn profeten een heel ander kader aanreikt. Hij lijkt niet geïnteresseerd in de tussentijdse beoordeling van ontstane situaties en hoe goed of lelijk die zijn. Vervloekte hongersnood, kindermoord – te goor.

Maar het oordeel komt altijd terecht bij de keuzes van de individu. Wat heb jij gedaan, waar was je, wie was je, hoe handelde je? Het effect van het handelen lijkt nooit graadmeter voor de kwaliteit van handelen. Ik moet voorzichtig zijn in het trekken van de conclusie, maar kan er ook niet helemaal omheen. Als door jouw hoopvol, trouw handelen er shit ontstaat, dan is degene die de shit teweegbrengt verantwoordelijk. Ook al had hij het niet gedaan als jij je mond had gehouden.

Of dat nu gaat over ruzie in je gezin (had nou maar je mond gehouden), over shit in het bedrijf (als je niet zo eerlijk had willen zijn, was dit bedrijf niet aan innerlijke conflicten op de fles gegaan) of in je relatie (had het gewoon over je heen laten komen, dan was er niets aan de hand). Die redeneringen lijken niet op te gaan in deze teksten want degene die de shit teweegbrengen, getriggerd door de komst van de messias of erop gewezen door een profeet, die zijn verantwoordelijk.

Deugdethiek: wat goede gevolgen heeft, is goed handelen

De christelijke teksten lijken uit te gaan van een rücksichtlose deugdethiek. Ik ben opgegroeid in een gebodsethiek: ‘Zo zegt de Heer’, en ook al snap je er niets van en vind je het niet logisch, gehoorzamen moet je. Je bent tenslotte maar mens. Als reactie op dit dom volgen, ontstond er een utilistische ethiek. Wat goede gevolgen heeft, dat is goed handelen. Goede gevolgen voor de meeste mensen.

Dat is echter geen manier van doen – wie beoordeelt dat op welke termijn en kun je wel verantwoordelijk zijn voor de gevolgen? In dat geval had Jezus in elk geval thuis moeten blijven, daar boven – in elk geval gezien de gevolgen op de korte termijn.

De deugdethiek vraagt wie jij wil zijn, hoe jij handelt of je wil deugen. Dat woordje heeft een nare klank meegekregen in het maatschappelijk debat, deugmensen en Gutmenschen – en toch. Het begint bij wat je wilt, bij wie je dient, bij wat je voor ogen hebt en of het zuiver is. De gevolgen volgen. Maar niet wie het veroorzaakt, maar wie het doet moet verantwoordelijk gehouden worden. Niet wie het aankaart of triggert. Goed om te weten.

1 Koningen 18:1-19

Filippenzen 2:12-30

Matteüs 2:13-23