Loretta filmt de meest onveilige plek ter wereld: 'Ik wilde weten waarom mensen massaal vluchten naar de VS.'

San Pedro Sula in Honduras: de moordhoofdstad van de wereld. Een plek waar niemand zijn leven zeker is en iedereen altijd op zijn hoede moet zijn. Op de grens tussen twee van de gevaarlijkste bendes. Precies die plek koos filmmaker Loretta van der Horst uit voor haar eerste lange documentaire: Behind the Blood.

Loretta filmt de meest onveilige plek ter wereld: 'Ik wilde weten waarom mensen massaal vluchten naar de VS.'

Filmmaker Loretta van der Horst heeft vaker voor hete vuren gestaan in haar werk als journalist. Als reporter kwam ze op vele plekken voor snelle reportages, waaronder twee jaar in Peru, maar ze besloot dat het tijd was voor diepgravender werk. Met een achtergrond als MA in Conflictstudies en Mensenrechten houdt ze ervan om dingen grondig uit te zoeken. 

Honduras is een van de meest gewelddadige landen ter wereld, waar de grootschalige drugshandel en bijbehorende rivaliteit tussen bendes het soms tot een haast onleefbaar oord maken. Als onderdeel van haar afstuderen maakte Loretta een film waarin ze een pastor en een misdaadjournalist in San Pedro Sula volgt. Beiden willen een positief verschil maken te midden van alle geweld. Ook komt ze in gesprek met bendeleden, waaronder een huurmoordenaar zonder een cent spijt. 

Waarom moest dit verhaal verteld worden?

‘Vijf jaar geleden kwam het op mijn pad, toen ik voor het eerst in mijn geboorteland Honduras was voor een reportage. Het is de meest gewelddadige plek van Latijns-Amerika en San Pedro Sula zelfs moordhoofdstad. Meteen voelde ik dat ik meer wilde weten over deze plek, waar ik alleen via mijn ouders over gehoord had. Ik had nog zo veel vragen en besloot research in Honduras te doen voor een film. Ik wilde precies weten wat voor verschrikkelijke situatie er schuilt achter al die mensen die massaal naar de VS vluchten.

Ik heb zelf gezien en gevoeld wat het vergt om te overleven op zo’n gevaarlijke plek.

Toen ik daar pastor Daniel Pacheco tegenkwam wist ik: dit is een fascinerend personage. Hij woont op de grens tussen de twee grootste bendes van Midden-Amerika - 18th street gang en MS-13 - aartsrivalen. Hij zit er letterlijk tussenin, zo dicht bij het vuur en probeert daar iets goeds te doen. 

Altijd is hij bezig met kinderen en hij wil hen ervan behoeden dat ze bij de bendes betrokken raken en in de criminaliteit terechtkomen. Hij wijdt zijn hele leven aan zijn ideaal, namelijk zorgen voor vrede tussen de rivaliserende bendes. Ondanks alle tegenwerking en corruptie van het systeem gaat hij onverstoorbaar door. Dat maakte hem tot de ideale hoofdpersoon om bloot te leggen waarom niemand tot nu toe een einde aan het geweld heeft kunnen maken. 

Daniel is een heel praktisch persoon, dat vind ik mooi aan hem. Hij is een straatpastor en blijft niet binnen de vier muren van de kerk preken. Door met hem mee te leven kon ik goed laten zien wat er aan de hand is. Daardoor heb ik zelf ook gezien en gevoeld wat het vergt om te overleven op zo’n gevaarlijke plek.’ 

Vond je het niet eng om naar zo’n gevaarlijke plek te gaan?

‘Bendeleden en criminelen filmen, dat had ik al wel eerder gedaan. Ik heb reportages gemaakt in de favela’s in Rio, over kinderprostitutie in Peru, over drugsgeweld in Mexico. De stap om dit te doen was daarom niet al te groot. Ik wist: ik heb het eerder gedaan en het is niet onmogelijk. Ik voelde me daar zeker over. Dat betekent niet dat ik zomaar ergens heen ga. Ik hou van heel veel vooronderzoek doen, goede plannen maken en de risico’s zo beperkt mogelijk houden.

Persoonlijk voel ik me door dit soort verhalen erg geïntrigeerd. Ik ben een nieuwsgierig en ook wel avontuurlijk persoon, anders doe je dit niet. Ik vind het ook fascinerend om de psychologische achtergrond van daders uit te pluizen. Ooit overwoog ik zelfs criminologie te studeren. Ik kan wel zeggen dat ik een fascinatie met de donkere kant van het leven heb.’ 

Heb je je onveilig gevoeld?

‘Ja, je bent je constant bewust dat je op een gevaarlijke plek bent. Dat geeft een gevoel van onveiligheid. Je moet natuurlijk goed plannen en nadenken over wat je doet. Zolang ik bij de pastor in de buurt was ging het goed, maar zodra hij weg was, voelde je wel dat je kwetsbaar was. Overal zijn grenzen tussen bendes. Na een tijdje herkenden mensen onze auto gelukkig.

Er waren momenten dat we even niet mochten filmen. Dat moet je nooit tegenspreken. We maakten goede afspraken vooraf, bijvoorbeeld dat we geen gezichten lieten zien van de bendeleden. Pastor Daniel was onze ingang en garantie.’

Mijn film laat zien dat je in Honduras nooit weet wie iemand is en waar zijn loyaliteit ligt.

De andere persoon die Loretta volgt in de film is televisiejournalist Orlin Castro. Hij doet dagelijks verslag van de moorden, voor zover dat lukt in een corrupt systeem waarin eerlijke verslaggeving haast onmogelijk is. 

Loretta: ‘Er zijn ook spannende momenten geweest. Ik moet denken aan een gebeurtenis helemaal in het begin, toen ik Orlin net leerde kennen. Ik had hem ontmoet via een antropoloog die ik ken, die ik vertrouwde. Eerst gingen we praten en rondrijden in de auto. Hij had een cameraman met zich mee en die zat tussen mij en onze chauffeur op de achterbank. Fernando, mijn cameraman, zat op de bijrijdersstoel. We maakten een rondje door de stad en ik was vragen aan het stellen over hoe dat werkte met de bendes. Tot mijn chauffeur zei: check je telefoon. 

Hij had mij een berichtje gestuurd. Hij had gezien dat de cameraman in het midden aan het appen was, over dat wij rare vragen stelden over de MS bende en dat we in een rode auto reden. Dat was even schrikken. We waren op een verlaten plek, je voelde de dreiging buiten. 

We hebben toen gauw afgerond en Orlin afgezet. Mijn chauffeur kroop weer achter het stuur en hij is keihard weggereden. Toen voelde ik de adrenaline wel, dat was schrikken. Mijn film laat zien dat je in Honduras nooit weet wie wie is, en aan wie iemand dus loyaal is. Dat heb ik toen zelf ook aan den lijve ondervonden. Zelfs met alle voorbereiding van de wereld kan zoiets gebeuren.  

Je spreekt ook een huurmoordenaar, die behoorlijk trots is op zijn werk. Wat vond je daarvan?

‘Ja, Matathan heet hij. Hoewel ik hoopte dat het hem zou lukken om te stoppen, dacht ik ook: het is een verloren zaak. Heel vaak hebben criminelen in hun jeugd iets meegemaakt, wat verklaart waarom ze dit pad op zijn gegaan, maar bij hem zit er echt gewoon een steekje los. Daar valt echt niets meer aan te verhelpen dacht ik. 

In de film krijgt pastor Daniel een filmpje doorgestuurd en hoor je het geluid van een moord. Dat filmpje had Matathan ook aan mij gestuurd. Het was een lugubere moord in beeld en geluid. Dat was het einde van ons contact, daar lag de grens voor mij. Hij betrok mij bij zijn daden. Ik was echt van slag en getraumatiseerd door die video. Uiteindelijk koos ik ervoor om de audio wel in de film op te nemen. Ik wilde die echtheid te tonen.’ 

Voel je je in zo’n gesprek met een bendelid veiliger met camera? 

‘Een camera bij je hebben is prettig, je hoeft niet uit te leggen wat je komt doen. De camera is een ingang naar veel dingen. Mensen willen graag hun verhaal vertellen. Ook die killer. Sterker: hij was degene die naar mij toekwam en wilde vertellen. Dat onderschatten mensen vaak. Iedereen wil graag zijn verhaal kwijt.’

Heb je hoop voor Honduras? 

‘Op korte termijn zeker niet. Zelfs de broer van de president zit in de gevangenis voor drugshandel. Als het al op dat niveau niet goed gaat, wat verwacht je dan van kinderen in achterstandswijken. Daar moet echt een grote verandering plaats gaan vinden. Er is veel oppositie tegen de huidige regering, wat zich heeft geuit in omstreden verkiezingen. En wat gebeurde? De huidige president is gewoon blijven zitten. 

Pastor Daniel en journalist Orlin zijn moe. Daniel is momenteel in Los Angeles. Orlin houdt zich groot, maar hij is wel echt bang. Iedereen wil het liefste weg en probeert in aanmerking te komen voor een visum voor Amerika. Bijna niemand krijgt het.

Met mijn film wil ik aandacht vragen voor de situatie waar zovelen van wegvluchten, meestal naar de VS. En ik hoop pastor Daniel een platform te geven, zodat hij steun en geld krijgt voor zijn goede werk. Dat verdient hij als geen ander.’

Waar te zien?

Behind the Blood gaat op 24 november in première op IDFA. Op 28 november is de film te zien op een speciale EO Docs Filmavond in het EO-gebouw. Pastor Daniel Pacheco en Loretta van der Horst zijn hierbij aanwezig en doen een Q&A. Klik hier om kaartjes te reserven (gratis voor EO-leden).

Volg Loretta en Behind the Blood op Instagram.

Foto: Loretta samen met DOP Fernando Barrientos en pastor Daniel Pacheco

Over Behind the Blood

Pastor en meubelmaker Daniel Pacheco werkt in een van de gevaarlijkste steden ter wereld: San Pedro Sula in Honduras. Hij probeert levens te redden door kinderen en jongeren te behoeden voor een leven als bendelid. Dat is nog niet zo eenvoudig in een land met duizelingwekkend hoge moordcijfers. De drugskartels, maar ook de politie en het leger, maken talloze slachtoffers. Pastor Pacheco begeeft zich er al biddend middenin, met gevaar voor eigen leven.

Voor Orlin Castro, televisiejournalist, is het verslag doen van moorden aan de orde van de dag. Maar ondertussen droomt hij van een ander, rustiger leven. Huurmoordenaar Matathan praat openlijk over zijn beroep. Hij zegt dat hij er genoeg van heeft en een nieuw, godvruchtig bestaan wil gaan leiden. Maar pastor Pacheco, die hem al langer kent, twijfelt aan zijn oprechtheid. In Behind the Blood komt regisseur Loretta van der Horst, zelf geboren in Honduras, dicht bij het gruwelijke geweld waaraan niemand een eind lijkt te kunnen maken.